Jonge boeren en tuinders op weg naar kringlooplandbouw

Jonge boeren en tuinders over de aandachtspunten voor de invulling van de kringlooplandbouw
Position paper NAJK

Het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) vindt dat er volop ingezet moet worden op het sluiten van kringlopen, duurzaam bodembeheer en bedrijfsovername. Daarom zijn wij ook verheugd over de landbouwvisie ‘Landbouw, Natuur en Voedsel: Waardevol en Verbonden’. De visie zet een stip op de horizon, met als kern de overgang naar kringlooplandbouw. In deze position paper schetst NAJK een aantal belangrijke aandachtspunten voor de overgang naar kringlooplandbouw die voor jonge boeren en tuinders van belang zijn.

Kringlopen lokaal waar mogelijk, zo groot als noodzakelijk
Voor een verdere vormgeving van kringlooplandbouw speelt de schaal waarin de kringlopen gesloten worden een grote rol. Voor NAJK geldt: lokaal waar mogelijk, zo groot als noodzakelijk. Landsgrenzen spelen hierin geen rol. Nederland is een groot landbouwexporteur, maar verreweg het grootste deel van deze export komt terecht in onze buurlanden in Noordwest-Europa. Daarnaast is er een grote diversiteit aan bedrijven en aan mogelijkheden in verschillende regio’s. Het gebruikmaken van de capaciteiten en mogelijkheden van de individuele boer en grond moet voorop staan. Een voorbeeld: een zeer capabele en passievolle varkenshouder moet niet verplicht worden ook akkerbouwer te zijn. Hetzelfde geldt omgekeerd. Ook is het de vraag of hoogwaardige akkerbouwgronden gebruikt moeten worden voor de teelt van veevoer of dat hier beter samenwerking gezocht kan worden met boeren elders in Europa die dit efficiënter en effectiever kunnen. Samenwerking in de keten moet leidend zijn om optimaal gebruik te kunnen maken van ieders capaciteiten en mogelijkheden.

Integraliteit tussen dossiers
Een belangrijke voorwaarde voor de verdere implementatie van kringlooplandbouw is integraliteit met andere dossiers waar op dit moment invulling voor gezocht wordt, zoals klimaat, biodiversiteit en mest. NAJK constateert dat hierin nog grote uitdagingen te overwinnen zijn voor de Nederlandse landbouw. Daarnaast zien we tegenstrijdigheden. Positieve maatregelen voor het milieu zijn niet altijd goed voor biodiversiteit of dierenwelzijn. De verantwoordelijkheid voor het niet kunnen behalen van het maximum op alle terreinen mag niet op het individuele erf van de boer of tuinder gelegd worden. Veel van onze leden zien nu door de vele wet- en regelgeving op verschillende dossiers door de bomen het bos niet meer. Een passende invulling  van de visie op kringlooplandbouw kan hier oplossingen voor bieden, maar alleen wanneer deze integraal aansluit op de andere dossiers.

Verdienmodel behouden
Een belangrijk deel van onze achterban bevindt zich in het proces rondom bedrijfsovername. Dit is de periode waarin veel geïnvesteerd wordt in het toekomstbestendig maken van het bedrijf. De toenemende eisen op het gebied van onder andere gewasbescherming, dierenwelzijn, fosfaat, ammoniak, maar ook de nieuwe onzekerheid over de PAS, zorgen ervoor dat de financieringsgraad op veel bedrijven zijn limiet dreigt te bereiken. Daarbij geldt dat veel van de investeringen een terugverdientijd van meer dan 15 jaar hebben. Geld voor extra investeringen op het gebied van onder andere klimaat, biodiversiteit en kringlooplandbouw is dan ook zeer beperkt aanwezig. Daarnaast is het creëren van een verdienmodel voor deze investeringen vaak een lastige opgave: de afnemer betaalt immers niet direct meer voor het product. NAJK pleit dan ook voor een geleidelijke implementatie van nieuwe doelen, waardoor investeringen op de natuurlijke investeringsmomenten kunnen plaatsvinden. Daarnaast is het niet reëel om investeringen met onrendabele toppen (deel van de investering dat niet uit de markt terugverdiend kan worden) of (flinke) kostprijsstijgingen alleen op het bord te leggen van de (jonge) boer en tuinder. Ten slotte blijft een gelijk speelveld met de omringende landen in Europa van belang om een gezonde en toekomstbestendige landbouwsector te behouden in Nederland.

Koppositie behouden
Nederland heeft een koppositie opgebouwd in de afgelopen decennia. Wereldwijd komen mensen naar Nederland om hier te leren van onze landbouw en gaan Nederlanders naar het buitenland om daar kennis over te dragen over voedselproductie. Als jonge boeren en tuinders realiseren we ons dat met het bereiken van zo’n koppositie het werk niet gedaan is. We zien omgaan met klimaatverandering, het behalen van doelstellingen op het gebied van biodiversiteit en duurzaamheid met minder beschikbare grondstoffen als grote uitdagingen, die we graag aangaan. Volgens ons wordt er vaak naar landbouw gekeken als één van de veroorzakers van diverse problemen, maar weinig naar het feit dat de landbouw ook veel oplossingen kan bieden. Dit vraagt samenwerking, zowel in de land- en tuinbouwsector, als in de voedselketen. Hierbij dient ook de overheid een belangrijke rol te spelen die de weg naar deze oplossingen stimuleert en belemmerende regelgeving wegneemt. We willen als jonge boeren en tuinders ook over 50 jaar ons vak nog kunnen uitoefenen en de samenleving blijven voorzien van kwalitatief hoogwaardig voedsel.

Kringloopland verder sluiten
Het werken met kringlopen is binnen de landbouw al een oud fenomeen. De afgelopen decennia is er hard gewerkt om de kringlopen verder te optimaliseren en verliezen in de kringlopen te minimaliseren. Voor NAJK houdt kringlooplandbouw dan ook in dat er nog verder gekeken wordt hoe de bestaande kringlopen verder te sluiten zijn. Dit kan door enerzijds verliezen uit de kringloop zoveel mogelijk te beperken, door bijvoorbeeld de verliezen die ontstaan door afvoer van nutriënten (door bijvoorbeeld verkoop van product) terug te brengen in de kringloop. Anderzijds dienen de inputs ook op een duurzame wijze geproduceerd te worden. Dit laatste kan vormgegeven worden door bijvoorbeeld een groter deel van het krachtvoer dichter bij huis (Europa) te (laten) telen. Ook het produceren van kunstmeststoffen op basis van duurzame energie is hier een voorbeeld van.

NAJK behartigt de belangen van agrarische jongeren in Den Haag en Brussel, maar biedt ook actief handvatten voor ontwikkeling en beter ondernemerschap. Hiermee draagt NAJK enerzijds bij aan de persoonlijke ontwikkeling van jongeren verbonden met de agrarische sector en anderzijds aan de ontwikkeling van zelfbewuste en kundige jonge ondernemers die met beide benen in de maatschappij staan: de ondernemers van de toekomst.

Bij het rondetafelgesprek van 13 juni 2019 over de realisatie van de LNV-visie ‘waardevol en verbonden’ zitten de jonge boeren en tuinders niet aan tafel. Dit verbaast ons zeer. Juist, omdat kringlooplandbouw gaat over de toekomst van de landbouw, die de jonge boeren en tuinders vorm gaan geven. Samen de schouders eronder zetten, zo kunnen we het beste bereiken. Wij willen dan ook jullie oproepen om, als het over toekomst van de landbouw gaat, met jonge boeren en tuinders, de toekomstige voedselproducenten in gesprek te gaan!