Amber Laan is ruim een half jaar portefeuillehouder Melkveehouderij in het bestuur van NAJK. De 29-jarige Noord-Hollandse vindt steeds beter haar weg in het complexe politieke speelveld. Na vijf jaar in het bestuur van het Hollands Agrarisch Jongeren Kontakt (HAJK) was de stap naar de landelijke organisatie voor haar een logisch vervolg.

Naast haar werk bij het NAJK, houdt Laan melkvee in Warder. Samen met haar ouders runt ze een boerderij met zeventig koeien op ongeveer 60 hectare in een veenweidepolder, onderdeel van een Natura 2000-gebied.

Hoe bevalt het bestuursleven?

‘Erg goed, ik vind het heel leuk. Het is mooi om in een fanatiek team te werken met andere jonge ondernemers. Er gebeurt veel in de sector, dus het is ook dynamisch werk.’ ‘Toen ik begon, viel net het kabinet en gingen we richting nieuwe verkiezingen. In de melkveehouderij speelt ook veel, zoals het wegvallen van de derogatie, een groot mestoverschot en schommelingen in de melkprijs.’

Hoe ziet een gemiddelde week eruit voor jou?

‘Ik melk ‘s ochtends de koeien en vaak ook ‘s avonds. Twee à drie keer per week ben ik op pad voor het NAJK, bijvoorbeeld in Den Haag. Ik ga ook veel langs bij leden en naar bijeenkomsten. Ik haal op wat er speelt en vertel jonge agrariërs wat er in de politiek gebeurt.’

Waar komt jouw passie vandaan?

‘Het zit deels in hoe ik ben opgegroeid, een bepaalde manier van leven. Het klinkt misschien cliché, maar het hoort bij wie je bent. Ik vind het vak mooi omdat het zo veelzijdig is. Je bent bezig met diergezondheid, milieu, opbrengsten, boekhouding en strategie. Je moet continu vooruitdenken en keuzes maken.’ ‘De combinatie van praktijk en belangenbehartiging vind ik waardevol. Op het bedrijf ben je bezig met de praktijk en als bestuurder werk ik meer aan beleid. Dat versterkt elkaar, omdat je op het erf ziet wat wel en niet werkt.’

Heb je het gevoel dat je verschil maakt?

‘Een halfjaar is misschien nog te kort om dat te zeggen. Ik denk wel dat ik iemand ben die durft uit te spreken wat ze vindt. Dat is belangrijk, want als je om de hete brij heen blijft draaien, kom je niet vooruit.’ ‘Ik probeer goed in te schatten wanneer je duidelijk stelling neemt en wanneer je zoekt naar samenwerking. Uiteindelijk gaat het erom dat ik het ledenbelang zo goed mogelijk vertegenwoordig binnen de politieke realiteit.’

Hoe kijk je naar het nieuwe kabinet met een D66-landbouwminister?

‘Het is wat het is. We moeten oppassen dat we niet overal nee tegen zeggen, want dan gaan anderen beslissen over ons. Ik hoop op een aanpak die jonge ondernemers helpt. We willen duidelijkheid. Als iets op een plek niet kan, zorg dan dat het ergens anders wel kan. En compenseer boeren die wijken voor het collectieve belang.’ Is het belangrijk dat alle neuzen dezelfde kant op staan in de sector? ‘Ja, maar niet ten koste van alles. Als je fundamenteel anders naar bepaalde problemenkijkt, houdt het ergens op. Dan moet je kiezen voor een realistische koers.’ ‘Ik zie bijvoorbeeld weer meer polarisatie rond stikstof. Dat maakt het lastig, maar wij blijven onze koers volgen, gebaseerd op wat onze leden nodig hebben.’

Waar wil jij je de komende jaren voor hardmaken?

‘Meer ruimte voor agrariërs om zelf maatregelen te kiezen, in plaats van alleen normering. En duidelijkheid voor de lange termijn, zodat bedrijven kunnen ontwikkelen. Elke melkveehouder moet rechtszekerheid hebben.’ ‘Melkveehouders hebben niets aan generieke maatregelen, zoals een korting op fosfaatrechten. Die raken jonge boeren disproportioneel en lossen het probleem niet op. Met de huidige ontwikkelingen zitten we al onder het stikstof- en fosfaatplafond, dus hoeft dit niet aan de orde te zijn.’

Hoe zie je de toekomst van de melkveehouderij?

‘Best positief. We zijn goed in wat we doen en kunnen nog beter worden. Jonge boeren zijn gemotiveerd en denken na over veranderingen. Er zullen minder koeien en bedrijven zijn, maar er is veel innovatiekracht.’

Welke thema’s spelen het meest?

‘Er is een tweedeling: in het noorden vooral mest en hoge afzetprijzen, in het zuiden meer stikstof. Daarnaast komen klimaat en dierenwelzijn eraan, met nieuwe regels die om investeringen vragen.’ ‘Jonge boeren kijken naar de komende dertig jaar. Ze maken grote financiële keuzes, zoals overname en investeringen. Als beleid verandert, kan dat grote gevolgen hebben. Duidelijkheid voor de lange termijn is cruciaal.’

Tekst: Tim Everloo

Foto: John Oud

Er verschijnt tweewekelijks een Jongerenpagina Nieuwe Oogst in samenwerking met NAJK. Deze pagina is speciaal ontwikkeld om jonge agrariërs en studenten (t/m 35 jaar) meer zichtbaar en hoorbaar te maken. Om de week deelt NAJK een artikel van deze Jongerenpagina. 

Léon Enting (32) uit het Drentse Grolloo is nu bijna een jaar voorzitter van het Drents Agrarisch Jongeren Kontakt (DAJK). Hij hoopt dat jonge ondernemers uit zijn provincie de ruimte krijgen om stikstofreductie te bewerkstelligen en dat toekomstperspectief wordt behouden.

‘Het is een hele eer, maar het geeft ook veel verantwoordelijkheid. De eerste maanden komt er best wat op je af’, vertelt Enting. Hij houdt zich veel bezig met de Transitie Landelijk Gebied Drenthe. Dit doet hij samen met medebestuurslid Marcel van de Heuvel. ‘We proberen de stem van de jonge boeren te laten horen’, aldus de DAJK-voorzitter, die daarnaast een melkveebedrijf met 85 koeien en bijbehorend jongvee runt. Hij nam de boerderij twee jaar geleden over van zijn vader. Enting heeft steeds meer door hoe de hazen lopen. ‘Je moet weten aan welke touwtjes je moet trekken als je invloed wil hebben op het beleid’, licht hij toe. Enting is trots op de sterke positie van DAJK. ‘We zijn een volwaardige partij voor de provincie en de bestuurders. Het doet mij goed dat jonge boeren zo veel prioriteit hebben in Drenthe.’

De vormgeving van het Transitie Landelijk Gebied Drenthe bepaalt hoe de aanpak voor de opgaves van het landelijk gebied eruit gaat zien. ‘Daar leveren wij onze input op. We kijken er kritisch naar’, stelt Enting. De voorzitter merkt tijdens ledenavonden dat dit thema jonge ondernemers bezighoudt. Ook de onzekerheid rond bedrijfsovernames is volgens hem een actueel onderwerp. ‘Ik hoor dat het erg moeilijk is, vooral bij PAS-melders. Banken zijn bij dit soort bedrijven niet zo happig om te financieren. Eigenlijk is er geen rechtszekerheid voor hen. Dat is schrijnend’, zegt Enting kritisch. De problematiek rond de sector duurt volgens hem al veel te lang.

Gevulde gereedschapskist

De DAJK-voorzitter haalt meer voldoening uit zijn werk als de geleverde inbreng iets positiefs oplevert. Hij noemt de lobby voor doelsturing als voorbeeld. ‘Wij willen dat vakmanschap op het eigen bedrijf loont voor de reductieopgave. Ik denk dat jonge boeren daar blijer van worden dan van enkel krimp in dierenaantallen.’ De melkveehouder ziet veel kansen voor doelsturing en innovatie. Enting ziet al een klein succesje in zijn provincie. Aan de stimuleringsregeling Duurzaam Boeren Drenthe doet een recordaantal ondernemers mee. In de periode 2025-2026 gaat het om 430 melkveehouders. Dit is zo’n 60 procent van die sector in Drenthe. De prestaties die boeren leveren tijdens het project worden uitgedrukt in kritische prestatie-indicatoren. Deze sluiten aan bij de complexe opgaven in het landelijk gebied. Op basis van de gegevens kan een melkveehouder zien hoe het bedrijf presteert. De maximale subsidie bedraagt 6.500 euro per jaar.

Drenthe wil voor de zomer een geborgd plan klaar hebben om stikstofreductie te realiseren. DAJK levert actieve inbreng op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau. Enting wil een zo gunstig mogelijk beleid voor jonge boeren en tuinders voor elkaar boksen. ‘Er zullen minder leuke dingen bij zitten, maar het is vooral belangrijk dat kansen en perspectief overblijven voor jonge ondernemers.’ De belangenbehartiger vindt het daarbij belangrijk dat boeren een goed gevulde gereedschapskist ter beschikking hebben met budgetten, maatregelen en subsidies om de sector te ondersteunen bij investeringen die bijdragen aan stikstofreductie. ‘Belangrijk is dat de invulling via gebiedsprocessen met boeren tot stand komt’, benadrukt Enting. Het is voor de bestuurder ook cruciaal dat er een goed verdienmodel overblijft. ‘Niet alleen kostendekking, maar een serieus alternatief verdienmodel voor gemiste productieruimte.’ Enting wil ook graag dat de vergunningverlening weer op gang komt en dat PAS-melders zekerheid krijgen. ‘Dat is een harde voorwaarde voor ons. De wil om stappen te zetten is er wel onder jonge boeren.’

Politieke chaos

In Drenthe ligt rondom de Natura 2000-gebieden een grote uitdaging. De status van de natuurgebieden brengt veel belemmeringen met zich mee. Dit zorgt voor veel onzekerheid onder jongeren. De provincie heeft volgens DAJK in de afgelopen jaren veel grond opgekocht. ‘Door het ontbreken van een duidelijke visie ontstaat ongewisheid. Ik hoor vaak de vraag: kan ik wel door met mijn bedrijf?’ Enting ziet een belangrijke rol weggelegd voor de belangenbehartiger: ‘Wij zijn de stem van de jonge boer in Drenthe. De opgaven stapelen zich op en de politiek is behoorlijk chaotisch. Als DAJK proberen wij ons te laten horen. Dat is belangrijk.’ Volgens de voorzitter is er veel onwetendheid in de politiek over de sector. ‘Als je niet aan tafel zit en geen inbreng levert, dan worden je standpunten ook niet meegenomen.’

Tekst: Tim Everloo

Foto: Harry Tielman

Er verschijnt tweewekelijks een Jongerenpagina Nieuwe Oogst in samenwerking met NAJK. Deze pagina is speciaal ontwikkeld om jonge agrariërs en studenten (t/m 35 jaar) meer zichtbaar en hoorbaar te maken. Om de week deelt NAJK een artikel van deze Jongerenpagina. 

‘Zonder NAJK geen stem voor jonge boeren’

Hans Haasken wil samen met zijn broer en zus de gemengde boerderij van zijn ou­ders overnemen. Het bedrijf bestaat uit 150 melkkoeien en een akkerbouwtak van in totaal 200 hectare. Haasken houdt zich vooral bezig met het laatste.

Het NAJK-lid is ook actief binnen het bestuur van de Drentse jongerenafdeling. Zijn focus ligt ook daar op de akkerbouwsector. Haasken is al dertien jaar lid van de agrarische jongerenbelangenbehartiger.

Waarom ben je lid geworden?

‘Via mijn broer ben ik er een beetje ingerold. Alle collega-boerenzoons bij ons in de buurt gaan naar de vergaderingen van de AJK-afde­ling Emmen. Dat vind ik altijd wel fijn. Op zo’n avond bespreek je andere dingen dan met je kameraden. Dat doet mij altijd wel goed.’

Wat bespreek je dan?

‘Hoe anderen tegen de toekomst aankijken, tegen welke problemen zij aanlopen en hoe ze bepaalde zaken aanpakken. Bijvoorbeeld de oogst of gewassen van dat jaar.’

Wat betekent NAJK voor jou?

‘Ik vind het belangrijk dat jonge boeren hun stem laten horen. Als dat niet gebeurt, dan mogen we ook geen commentaar leveren. In mijn regio probeert NAJK overal over mee te praten. Bijvoorbeeld over waterwingebieden, vooral in relatie tot de akkerbouw. Ik denk dat de klankbordgroep Akkerbouw daar goed bovenop zit en echt een weerwoord geeft rich­ting de provincie.’

Merk je ook dat het werkt?

‘Soms wel, soms niet. Het is niet altijd duide­lijk of je echt wordt gehoord. De Nederlandse samenleving ontwikkelt zich zo dat tegen­woordig iedereen een mening heeft, dus ook over onze sector.’

Welke rol kan NAJK daarbij spelen?

Zij geven input richting de politiek. Dat vind ik heel goed. Zonder NAJK is er in mijn ogen niet echt een stem voor de jonge boeren.’

Wat is voor jullie bedrijf de grootste uitdaging?

‘Wij willen met zijn drieën het bedrijf over­nemen. Dat is op dit moment de grootste puzzel die moet worden gelegd. De toekomst moet uitwijzen of die mogelijkheid er is. Het is een uitdaging om het gemengde bedrijf uit te breiden. Schaalvergroting gaat niet zo mak­kelijk in Nederland. Het is heel duur. Voor een bedrijfsovername zitten we wel op een gunsti­ge plek, want we zitten niet tegen natuur aan.’

Wat kan NAJK daarbij voor jullie doen?

‘Ze kunnen ervoor zorgen dat het niet nog moeilijker wordt om boer te zijn. Er moeten niet steeds meer eisen worden opgelegd.’

Zijn er dingen die NAJK beter kan doen?

‘Ik denk dat ze niet te bang moeten zijn om op hun strepen te blijven staan. Dat is soms las­tig, want het politieke bestel is ingewikkeld. We moeten blijven laten zien waar we voor strijden en daaraan vasthouden.’

Welke rol zie jij voor jonge boeren?

‘Degenen die passie en plezier hebben, moe­ten erbij worden gehouden. Voor hen is ook wel toekomst in mijn ogen.’

Tekst: Tim Everloo

Foto: André Weima

Er verschijnt tweewekelijks een Jongerenpagina Nieuwe Oogst in samenwerking met NAJK. Deze pagina is speciaal ontwikkeld om jonge agrariërs en studenten (t/m 35 jaar) meer zichtbaar en hoorbaar te maken. Om de week deelt NAJK een artikel van deze Jongerenpagina. 

‘Boeren weten dat het ernstig mis kan gaan’

Gemiddeld doen zich jaarlijks tien dodelijke ongevallen voor tijdens het werk op de boerderij. Dit is volgens BoerVeilig het topje van de ijsberg, want er zijn ook veel ongelukken met (ernstig) letsel. Het doel van BoerVeilig is om bewustzijn te creëren en zo (dodelijke) ongevallen te voorkomen. Dit doen zij door middel van workshops op scholen en bij studiegroepen.

Een ongeluk zit volgens projectleider Marjan Holtland van NAJK in een klein hoekje. Zij is namens de jongerenbelangenbehartiger betrokken bij BoerVeilig. Recent heeft Holtland in persoonlijke kringen een ernstig incident meegemaakt.

Tijdens het werk op de boerderij is haar vader van hoogte gevallen. Hierbij liep hij drie gebroken rugwervels op en een lichte bloeding in zijn hoofd. ‘Hij is de hele winter uit de running. De zorg voor de boerderij komt nu grotendeels op mijn broer neer’, vertelt ze. Haar wereld stortte in toen zij merkte dat het flink mis was. ‘Ik kreeg te horen dat een traumaheli onderweg was voor mijn vader.’

NAJK, Dutch Dairy Board, LTO Nederland en de Nederlandse Zuivel Organisatie hebben samen met ZuivelNL en Stigas (het kennisinstituut voor veilig werken) het initiatief genomen om de veiligheid in de melkveehouderij te verbeteren. De workshops worden georganiseerd door NAJK en Stigas.

Niet met vinger wijzen

Holtland: ‘Een ongeluk gebeurt in zo’n klein moment; het gaat vaak net goed of helemaal fout. We willen met BoerVeilig niet met de vinger wijzen; het gaat om bewustwording. Als boeren een ladder gebruiken of aan het werk zijn met machines, dan hopen wij dat ze even denken: wat zeiden ze daar ook alweer over tijdens de workshop? BoerVeilig wil mensen op het erf bewuster maken van hun omgeving en de risico’s die daarbij horen.’

Ongelukken in de melkveehouderij doen zich vooral voor bij jongeren en ouderen. Volgens Holtland zien jongeren vaak nog niet alle risico’s, terwijl ouderen minder snel reageren. ‘Het komt ook door gewoontes’, zegt de projectleider. ‘Je doet iets al jaren op dezelfde manier en denkt: ach, het gaat toch altijd goed.’

Volgens Paul de Vries, preventieadviseur en veiligheidskundige van Stigas, zijn de cijfers over ongevallen binnen de agrarische sector niet compleet. Dit komt door ondermeldingen. ‘De arbeidsinspectie komt niet kijken bij een ongeval van een gezinslid. Maar we staan helaas altijd in de top vijf sectoren waar de meeste dodelijke ongelukken plaatsvinden’, zegt hij. De gegevens worden sectorbreed bekeken. Het is volgens De Vries lastig om dit specifieker in te schalen.

De preventieadviseur denkt dat het relatief vaak misgaat binnen de sector omdat er veel gezinsbedrijven zijn. ‘Daardoor ligt de verantwoordelijkheid van veilig werken vaak bij één persoon.’ Dit is volgens hem niet bevorderlijk voor een veilige werkomgeving, omdat zo minder snel sprake is van corrigerend gedrag door een collega.

Veiligheid serieuzer genomen

Volgens De Vries bereik je niets met de schuld bij de boer leggen. ‘We komen met praktijkvoorbeelden en daarbij kijken we ook naar de oorzaken en gevolgen van een ongeval. Wanneer een boer zijn been breekt, dan wordt het heel lastig om het bedrijf draaiende te houden.’

Onderaan de streep weet iedereen op een agrarisch bedrijf dat het ernstig mis kan gaan, ervaart De Vries. ‘Helaas zijn daar genoeg voorbeelden van.’ Dit komt volgens hem niet door het bewust negeren van risico’s. ‘Veiligheid schiet er soms een beetje bij in.’

Holtland merkt dat het onderwerp steeds meer leeft en dat het normaler wordt erover te praten. ‘In het begin werd er een beetje lacherig over gedaan. Dan werd door leerlingen op scholen en melkveehouders een beetje stoer gedaan. Dit wordt steeds minder.’ Volgens haar komt dat doordat de organisatie met praktijkvoorbeelden komt. ‘Door het op een leuke manier te brengen, valt het kwartje sneller. Dan horen we dingen als: wij doen dit ook altijd zo, maar het kan dus anders aflopen.’

Sinds kort heeft BoerVeilig ook een spel om scholieren op een laagdrempelige manier mee te nemen in het verhaal. ‘We proberen het zo bespreekbaar te maken in de klas’, licht de projectleider toe. Het spelbord (een kleurrijk doek van 3×3 meter) toont een melkveebedrijf vol herkenbare situaties.

Teams gooien met een dobbelsteen en verplaatsen hun pion over het erf langs vakjes die verwijzen naar zes veiligheidsthema’s: machinegebruik, werken met dieren, fysieke belasting, mestgassen, persoonlijke beschermingsmiddelen, veiligheid op het erf en werken op hoogte. Onderweg beantwoorden ze vragen, voeren ze opdrachten uit of gaan ze met elkaar in discussie.

Wil je meer weten over BoerVeilig? Kijk op boerveilig.com.

Tekst: Tim Everloo