Als voorzitter van het Zeeuws Agrarisch Jongeren Kontakt (ZAJK) vertegenwoordigt Marleen van Oorschot de belangen van jonge boeren en tuinders in Zeeland. Tegelijkertijd staat ze zelf midden in de praktijk op een akkerbouwbedrijf op Tholen. Volgens haar wordt de echte uitdaging voor Zeeuwen nog te vaak onderschat: water.

Van wat voor bedrijf kom je?

‘Wij hebben een akkerbouwbedrijf van ongeveer 75 hectare. We telen onder meer granen, suikerbieten, uien, aardappelen en knolselderij. Mijn ouders, mijn broer en ik zitten met z’n vieren in de maatschap. Mijn broer en ik werken allebei ook buiten de deur. Zelf werk ik als teeltadviseur, al stopt dat binnenkort.’

Is een baan naast het bedrijf keuze of noodzaak?

‘Allebei. Ik vind het leuk om bij andere boeren over de vloer te komen. Dat voorkomt ook dat je alleen maar in je eigen omgeving blijft en misschien bedrijfsblind wordt. Tegelijkertijd is het financieel ook nodig. Van 70 hectare kun je tegenwoordig moeilijk met een heel gezin leven.’

Hoe ben je bij ZAJK terechtgekomen?

‘Ik ben sinds 2022 voorzitter. Daarvoor was ik actief bij de plattelandsjongeren. Die organisatie valt onder ZAJK en zo ben ik ermee in contact gekomen. Tijdens mijn opleiding aan de HAS in Den Bosch zat een klasgenoot in het bestuur. Ze zochten nieuwe bestuurders. Voor je het weet, ben je voorzitter.’

Is het lastig om jonge bestuurders te vinden?

‘Ja. Er komt veel op de land- en tuinbouw af en sommige jongeren denken: laat maar, ik kijk het wel even aan. Daarom zijn we blij met iedereen die belangstelling heeft. Tegelijkertijd merk ik dat jongeren zich wel degelijk willen inzetten. Iedereen is welkom.’

Wat houdt je rol als voorzitter in?

‘Als voorzitter heb ik geen vaste portefeuille. Ik probeer breed te volgen wat er speelt. Ook onderhoud ik het contact met NAJK en ben ik voor de provincie het eerste aanspreekpunt. We proberen daarnaast bekender te worden bij andere beleidspartijen, zoals waterschappen. Dat lukt steeds beter: bestuurders weten ons vaker te vinden en we worden voor meer bijeenkomsten gevraagd.’

‘Het bestuurswerk is leuk, maar soms ook veel. Er zijn enorm veel plannen en onderwerpen waarin je je moet verdiepen, terwijl je het werk ernaast doet.’

De provincie heeft een stikstofaanpak gepresenteerd. Zie je daarin de inbreng van ZAJK terug?

‘Niet altijd. We kunnen niet zeggen dat we er 100 procent achter staan. Het plan is naar mijn idee redelijk binnenskamers bedacht en bepaald. Op sommige punten lijkt er wel invloed te zijn, maar we herkennen onze inbreng niet overal in terug.’

Hoe groot zijn verzilting en de beschikbaarheid van zoet water voor Zeeland?

‘Die problemen worden landelijk onderschat. Zeeland is een akkerbouwprovincie en heeft op veel plaatsen niet de mogelijkheid om water uit de bodem of rivieren te halen. Op Tholen kan op sommige plekken wel uit de sloot worden beregend, maar dat is uitzonderlijk. We kunnen nog zo efficiënt boeren, zonder voldoende water lukt het niet. Door droge zomers wordt dit steeds urgenter.’

Wat zou er moeten veranderen?

‘De landbouw staat laag op de ladder bij de verdeling van water. Het zou goed zijn als onze positie daarin verbetert. Met meer beschikbaar zoet water kunnen we veel bereiken, terwijl er nu juist steeds minder water deze kant op komt.’

Hoe staat de gemiddelde jonge boer in Zeeland ervoor?

‘Dat beeld is wisselend. De meeste jonge boeren zijn tevreden en wonen en werken graag in Zeeland. Ook ervaren ze dat het provinciebestuur op sommige punten wat meer oog heeft voor de landbouw. Tegelijkertijd komt er veel op hen af. Vooral de waterkwestie roept de vraag op wat in de toekomst nog mogelijk is op het bedrijf. Niet iedereen is daar al even bewust mee bezig. Veel jongeren gaan voorlopig door zoals ze gewend zijn, omdat nog niet duidelijk is wat alle plannen concreet voor hen betekenen. Onze ledenaantallen lopen niet terug, maar er is wel twijfel.’

En hoe kijk je naar de toekomst van jullie eigen bedrijf?

‘Wij beschikken over zoet water en als akkerbouwbedrijf hebben we minder direct met de stikstofplannen te maken. Wel maak ik me zorgen over de Kaderrichtlijn Water en over gewasbescherming. Ook kan de beschikbaarheid van mest voor Zeeland een groot vraagstuk worden. Daarnaast zijn de kosten flink gestegen. De prijzen lijken momenteel misschien goed, maar we hebben die ook nodig om uit de kosten te komen.’

 

Tekst: Tys Hallema

Beeld: Peter Roek

Er verschijnt tweewekelijks een Jongerenpagina Nieuwe Oogst in samenwerking met NAJK. Deze pagina is speciaal ontwikkeld om jonge agrariërs en studenten (t/m 35 jaar) meer zichtbaar en hoorbaar te maken. 

Voorzitter Mart Wagenvoort (29) van het Gelders Agrarische Jongeren Kontakt (GAJK) runt met zijn vriendin en schoonouders een melkveebedrijf in Neede. Daarnaast werkt hij bij een akkerbouwer en voor Vruchtbare Kringloop Oost en Wageningen University & Research. De veelzijdige bestuurder is kritisch op het provinciale beleid en wil vooral duidelijkheid voor de komende jaren.

Wat motiveert Wagenvoort om zich in te zetten voor de belangen van jonge boeren in Gelderland?

Daar hoeft hij niet lang over na te denken: ‘Als je iets wilt veranderen, moet je niet langs de zijlijn blijven staan, maar zelf verantwoordelijkheid nemen.’

Wat heb je tot nu toe bereikt?

‘Dat is lastig om te zeggen. We proberen vooral goed in contact te blijven met de provincie om signalen van jonge boeren over te brengen. Tegelijkertijd komt er veel op ons af, zoals stikstofmaatregelen en zonering. Daardoor voelt het niet altijd alsof je veel bereikt. Aan de andere kant is Gelderland wel een van de provincies die nog vergunningen verleent. Dat is voor jonge boeren ook belangrijk.’ ‘De emissieafroming van 35 procent bij een nieuwe vergunning helpt niet. Daar moet de provincie echt een andere afweging in maken. Jonge agrariërs staan hoog op de politieke agenda, maar concreet blijft het vaak bij beleidsteksten. Praktische handvatten ontbreken nog.’

Welke beren op de weg zie je?

‘Op dit moment zijn er veel onzekerheden, bijvoorbeeld voor PAS-melders. Als een bank financiert, wil die vaak een natuurvergunning zien. In sommige gevallen is dat zelfs een harde eis. Bij bedrijfsovernames kan dat een groot probleem zijn. Als een bank niet wil meewerken omdat de vergunning ontbreekt, kan een overname stil komen te liggen.’

‘De interimmers worden vaak vergeten. Daar zitten ook bedrijven tussen die jongeren willen overnemen; voor hen moet meer aandacht komen. De kern van het probleem is onzekerheid: heb ik een vergunning, is die rechtsgeldig en kan ik ermee verder? Als dat duidelijk is, kunnen ondernemers vooruit.’

Speelt er nog meer?

‘In sommige gebieden leeft het gevoel dat boeren niet welkom zijn. Dat komt door de maatregelen die op tafel liggen, zoals een mogelijk scheurverbod. Dat kan de bedrijfsvoering flink beperken. Het raakt aan het eigendomsrecht: wat mag je nog op eigen grond doen?’

Blijft landbouw overal mogelijk met het Gelderse beleid?

‘De provincie heeft landbouwprioriteringsgebieden aangewezen. In die zin is er nog ruimte om te ondernemen. Ook in andere gebieden blijft landbouw mogelijk, maar wel onder strengere voorwaarden. Zo mag het aantal dieren vaak niet groeien en komen er extra eisen voor waterkwaliteit.’
‘Slechts 27 procent van de Gelderse agrariërs heeft een opvolger. Er zal een natuurlijke afname komen. Maar die ruimte komt vaak pas over tien jaar vrij, terwijl ondernemers die willen doorontwikkelen deze nu nodig hebben.’

Wat betekent de terugloop voor de agroketen?

‘Dit raakt iedereen. Minder boeren betekent minder werk voor verwerkers en toeleveranciers. Daarom is het ook voor de provincie om de sector vitaal te houden. Niet alles blijft zoals we gewend zijn, maar zoveel mogelijk bedrijven moeten behouden blijven.’

Voelen jonge agrariërs zich nog gewaardeerd?

‘In beleid wordt vaak gezegd dat jonge boeren belangrijk zijn, maar in de praktijk voelt die waardering niet altijd zo. Er zijn wel gesprekken en initiatieven, maar het blijft vaak bij woorden. Ook in de samenleving merk je dat. Veel mensen waarderen de sector, maar dat is minder zichtbaar.’
‘Tegelijkertijd is er ook felle kritiek, bijvoorbeeld als we met de veldspuit rijden. Mensen weten niet altijd wat we doen en waarom. Dit leidt tot polarisatie.’

Hoe kijk je naar de toekomst?

‘Op de lange termijn ben ik positief. De wereldwijde vraag naar voedsel groeit, terwijl het aantal boeren afneemt. Dit biedt kansen. Wel moeten kosten en opbrengsten beter in balans komen. Nu stijgen de kosten sneller dan de opbrengsten. En onzekerheid rond vergunningen zorgt ervoor dat bedrijven stoppen, terwijl de opvolger door wil.’

‘Ik geloof in een toekomst met meer doelsturing, waarbij goede prestaties worden beloond in plaats van dat alleen regels worden opgelegd. Dan kunnen boeren stappen zetten in verduurzaming. Als sector willen we voedsel produceren met een zo laag mogelijke milieu-impact. Het zou zonde zijn als we dat uit handen geven en meer gaan importeren uit landen met lagere standaarden.’

 

Tekst: Tim Everloo

Foto: Emiel Muijderman

Er verschijnt tweewekelijks een Jongerenpagina Nieuwe Oogst in samenwerking met NAJK. Deze pagina is speciaal ontwikkeld om jonge agrariërs en studenten (t/m 35 jaar) meer zichtbaar en hoorbaar te maken. Om de week deelt NAJK een artikel van deze Jongerenpagina. 

‘Politici beseffen de complexiteit niet altijd’

Voorzitter Tom van Wijk van het Flevolands Agrarisch Jongeren Kontakt (FAJK) groeide niet op een boerderij op. Wel is hij al vanaf zijn twaalfde veel te vinden op het akkerbouwbedrijf van zijn oom in Nagele; inmiddels is hij daar twee dagen per week actief. Daarnaast is hij teeltadviseur.

Van Wijk (25) maakt zich zorgen over de hoge grondprijzen in zijn provincie en een steeds leger wordende gereedschapskist voor akkerbouwers. De Flevolander uit Dronten werd op jonge leeftijd lid van het FAJK vanwege de plattelandsfeestjes in zijn provincie. Van Wijk zet zich al jaren gedreven in voor zijn leeftijdsgenoten in de agrarische sector.

Wat hebben jullie bereikt sinds jouw aanstelling?

‘Ik denk dat we inmiddels goed contact hebben met de provincie, gedeputeerden, waterschappen en andere belangenbehartigers. We zitten structureel aan tafel. Zo zorgen we dat het perspectief van jonge boeren en tuinders vroegtijdig wordt meegenomen in gesprekken over het landelijk gebied.’

Levert die betere connectie ook iets op?

‘Als er problemen zijn, trek je sneller aan de bel. Je weet elkaar makkelijker te vinden en gaat eerder in gesprek. We worden ook uitgenodigd voor projecten en besprekingen. Dat geeft aan dat we als gesprekspartner serieus worden genomen.’

Waar sta jij voor als voorzitter?

‘Ik probeer een verbindende factor te zijn tussen agrarische jongeren, de maatschappij en beleidsmakers. Bij politici is het soms lastig om duidelijk te maken wat wij dagelijks doen. Ze beseffen niet altijd de complexiteit van ons werk. Als de kloof tussen boer en burger groter wordt, krijgen we problemen met zaken als spuitzones en teeltverboden.’

Met welke onderwerpen zijn jullie bezig?

‘We zijn aangehaakt bij de provincie voor het uitvoeringsprogramma van het landelijk gebied. Daar brengen we het perspectief van jonge boeren en tuinders in bij thema’s als water, bodem en toekomstbestendige teelt. We hebben ook een landbouwcollectief opgericht met diverse belangenorganisaties. Samen trekken we op richting de provincie als klankbord. We voeren onze belangenbehartiging afzonderlijk, maar zoeken gezamenlijk naar oplossingen en financiering voor de sector.’

‘Ook zijn we betrokken bij de Boerderij van de Toekomst van Wageningen University & Research in Lelystad. Hoewel subsidie voor dit jaar niet is toegekend, blijven we het belang van praktijkgericht onderzoek onder de aandacht brengen.’

Waarom is de Boerderij van de Toekomst belangrijk voor het FAJK?

‘Flevoland is een belangrijke landbouwprovincie. We hebben rechte kavels, over het algemeen een goede waterhuishouding en relatief weinig problemen vergeleken met andere provincies. Natuurlijk speelt stikstof overal, maar we hebben hier minder grote knelpunten. Juist daarom moeten we hier laten zien hoe het kan.’

Waar lopen jonge boeren in Flevoland tegenaan?

‘Stijgende grondprijzen en schaarste. De vraag naar grond is enorm. Dat maakt het lastig om je bedrijf goed voort te zetten. We proberen bij overheden bewustwording te creëren dat jonge agrariërs waar mogelijk moeten worden geholpen met regelingen.’

Welke andere problemen spelen er?

‘We hebben een overvol stroomnet. Nieuwe bedrijven kunnen mogelijk niet meer worden aangesloten. Als je over een paar jaar een nieuwe schuur wilt bouwen, moet je maar hopen dat je een aansluiting krijgt. Verder spelen waterkwaliteit en verzilting een rol.’

Waar haal je de meeste energie uit?

‘Het ontmoeten van nieuwe mensen. Ik wil het positieve verhaal van de sector uitdragen.’

Hoe zie je de toekomst van de sector?

‘Positief, want boeren passen zich altijd aan. De ene keer makkelijker dan de andere, maar we blijven ondernemen en innoveren, zeker met kunstmatige intelligentie en robotisering. Tegelijkertijd wordt de gereedschapskist met gewasbeschermingsmiddelen kleiner. Dat vraagt om innovatie en zorgvuldigheid, zodat we ook in de toekomst verantwoord kunnen blijven produceren.’

Welke kansen liggen er voor jonge boeren?

‘Kansen zijn er genoeg. Er stoppen boeren en er komen bedrijven vrij in Flevoland. Maar er is ook enorm veel belangstelling. Buren en andere gegadigden zitten er bovenop als grond vrijkomt. Voor zijinstromers zonder veel kapitaal is het lastig. Je moet iemand hebben die het je gunt. Vaak wordt grond voor een hoge prijs verkocht; stoppende boeren moeten ook van hun pensioen kunnen leven.’

Tekst: Tim Everloo

Foto: Menno Dijkstra

Er verschijnt tweewekelijks een Jongerenpagina Nieuwe Oogst in samenwerking met NAJK. Deze pagina is speciaal ontwikkeld om jonge agrariërs en studenten (t/m 35 jaar) meer zichtbaar en hoorbaar te maken. Om de week deelt NAJK een artikel van deze Jongerenpagina. 

 

‘Bedrijfsovername moet mogelijk blijven’

Melkveehouder Eise Tonnis de Vries uit het Groningse Niekerk is de nieuwe portefeuillehouder toekomstbestendig ondernemerschap bij NAJK. Hij wil zich hard maken voor de bestaanszekerheid van jonge boeren en tuinders. ‘We moeten de jonge generatie agrariërs behouden’, zegt De Vries gemotiveerd. De melkveehouder zit samen met zijn vader, opa en oma in de maatschap. De boerderij heeft 350 melk- en kalfkoeien met bijbehorend jongvee.

Waarom is de portefeuille toekomstbestendig ondernemerschap belangrijk?

‘Toekomstbestendig ondernemen is een onderbelicht thema bij het opstellen van beleid. Ik ga mij veel bezighouden met het zogenoemde Programma Succesvolle Bedrijfsovername. Dit is opgezet door mijn voorganger Coen van den Bighelaar.’ ‘Het behouden van liquiditeit is hierbij cruciaal. Als we de landbouwvrijstelling en de bedrijfsovernameregeling kunnen behouden, dan blijft een gezonde financiële start mogelijk voor jonge boeren en tuinders.’

Wat wil je bereiken?

‘Als de stofwolken rondom de sector zijn opgetrokken, moeten wij de tools krijgen om aan de kaders van de overheid te voldoen. In 2028 gaat een nieuwe periode van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid in. Het is van belang dat dit beleid aansluit op ondernemerschap. Daarbij staat centraal dat boeren een richting kunnen kiezen die bij hun bedrijf past, en dat ze daar een passende financiële vergoeding voor krijgen.’

Waar ligt de grootste uitdaging

‘Iedereen is voor een succesvolle bedrijfsovername, maar ik merk wel dat fiscale voordelen op politiek gebied onder druk staan.’

Welke rol kan NAJK daarbij spelen?

‘Wij kunnen vanuit ons perspectief diverse opties delen met beleidsmedewerkers. Voor ons is het belangrijk dat het aantal bedrijfsovernames op peil blijft. In de toekomst moet het mogelijk blijven om een boerderij op een normale manier over te nemen, zonder de enorme lasten van een kapitaaloverdracht.’ ‘Er zit zoveel energie bij onze leden, daar moet Nederland zuinig op zijn. Wij hebben duidelijke kaders nodig vanuit de politiek, waarbij het essentieel is dat ondernemers verschillende paden kunnen bewandelen. Daar wil ik mij 100 procent voor inzetten.’

Wanneer is jouw bestuursperiode geslaagd?

‘Ik ben niet zo snel tevreden. Het is in mijn ogen cruciaal om langjarig financieel stabiel beleid voor elkaar te boksen. Ik kan wel een prachtig plan maken over hoe we ondernemerschap kunnen stimuleren, maar op dit moment is daar weinig ruimte voor. Dit komt ook doordat de basiskaders nog niet geschetst zijn.’

Welk onderdeel van je nieuwe rol lijkt jou het leukst?

‘Ideeën ophalen bij onze leden en mijn netwerk uitbreiden, zowel binnen als buiten NAJK. Alles op het gebied van politiek vind ik ook ontzettend interessant; dat sluit mooi aan bij het lobbywerk. Ik kijk ernaar uit om veel mensen te leren kennen en verschillende perspectieven tot mij te nemen.’

 

Tekst: Tim Everloo

Foto: Anjo de Haan

Er verschijnt tweewekelijks een Jongerenpagina Nieuwe Oogst in samenwerking met NAJK. Deze pagina is speciaal ontwikkeld om jonge agrariërs en studenten (t/m 35 jaar) meer zichtbaar en hoorbaar te maken. Om de week deelt NAJK een artikel van deze Jongerenpagina.