BNDR maart: Belangenbehartiging: meer dan alleen praatjes en netwerken
14 maart 2026
BNDR - ledenblad
Met het nieuwe regeerakkoord is een belangrijke fase afgesloten, maar vooral een nieuwe begonnen. Het akkoord biedt richting, erkent de positie van jonge boeren en tuinders en reserveert middelen om grote opgaven aan te pakken. Tegelijkertijd verschuift de aandacht nu onvermijdelijk van papier naar praktijk. Juist daar zal blijken of beleid ook daadwerkelijk werkt.
Voor NAJK is het regeerakkoord daarom geen eindpunt, maar een startpunt. Een startpunt om de komende tijd te werken aan beleid dat uitvoerbaar is op het boerenerf, bijdraagt aan maatschappelijke doelen én perspectief biedt aan de volgende generatie ondernemers.
Deze thema’s staan de komende tijd centraal
Hoewel het regeerakkoord breed is, tekenen zich een aantal dossiers af die de komende maanden de beleidsagenda zullen domineren en grote impact hebben op jonge boeren en tuinders: stikstof en natuur, doelsturing, weerbaar telen en gewasbescherming, waterkwaliteit en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).
Doelsturing
Een van de meest richtinggevende keuzes in het regeerakkoord is de beweging naar doelsturing. Voor jonge boeren en tuinders is dit een belangrijke en positieve ontwikkeling. Doelsturing betekent sturen op het daadwerkelijke effect op milieu, natuur en waterkwaliteit, in plaats van op generieke maatregelen en voorgeschreven middelen. Dat sluit beter aan bij de praktijk en bij het ondernemerschap waar de sector op draait.
Doelsturing biedt ruimte voor maatwerk, innovatie en diversiteit tussen bedrijven. Ondernemers die investeren in kennis, precisietechniek en zorgvuldige bedrijfsvoering krijgen de ruimte om doelen te behalen op een manier die past bij hun bedrijf en omgeving. Tegelijkertijd maakt doelsturing het mogelijk om prestaties te monitoren, goed presterende bedrijven te belonen en waar nodig gericht bij te sturen.
NAJK is uitgesproken voorstander van deze omslag. Voorwaarde is wel dat doelsturing helder wordt ingericht: met duidelijke sectorale doelen, realistische termijnen, absolute normen op bedrijfsniveau en een betrouwbare monitoring. Doelsturing moet een werkbaar en eerlijk alternatief zijn voor middelsturing, geen extra laag aan regels. Als deze uitgangspunten worden gevolgd, kan doelsturing uitgroeien tot een krachtig instrument voor verduurzaming én perspectief.
Het regeerakkoord zet stevig in op het oplossen van het stikstofvraagstuk en het vlot trekken van vergunningverlening. De legalisatie van PAS-melders en interimmers en de keuze voor zonering rondom Natura 2000-gebieden zijn belangrijke stappen. Ook de evaluatie van Natura 2000-doelen op haalbaarheid is een verstandige keuze.
Tegelijkertijd staat in het regeerakkoord nog steeds een grote natuuropgave. Die kan een stevige impact hebben op het areaal landbouwgrond en op de bedrijfsvoering van jonge ondernemers. NAJK vindt het essentieel dat bij de uitwerking oog is voor de gevolgen op het boerenerf. Dat vraagt om stevig flankerend beleid, voldoende financiële ondersteuning en realistische termijnen.
Bij natuurherstel is een aanpak nodig die uitgaat van bouwstenen zoals fasering, gebiedsgericht werken en samenhang met andere opgaven. Niet elk gebied vraagt dezelfde maatregelen en niet alles kan tegelijk. Door doelen te prioriteren, maatregelen te stapelen waar dat logisch is en ruimte te laten voor gebiedsafwegingen, ontstaat een aanpak die ecologisch én sociaal-economisch houdbaar is. Jonge boeren willen bijdragen aan natuurherstel, maar dat kan alleen binnen een systeem dat uitvoerbaar en betaalbaar is.
Weerbaar telen en gewasbescherming
Het regeerakkoord kondigt een landelijk convenant over gewasbeschermingsmiddelen aan. Daarmee erkent het kabinet dat het huidige versnipperde beleid, met lokale verboden en wisselende zoneringen, onwerkbaar is. Voor jonge boeren is dit een cruciaal dossier.
De druk op gezonde teelten neemt toe door klimaatverandering en het krimpende middelenpakket. Tegelijkertijd is de maatschappelijke discussie over gewasbescherming fel. NAJK zet daarom in op weerbaar telen als fundament: preventie via robuuste rassen, bodemgezondheid, biodiversiteit en precisietechniek, binnen de principes van Integrated Crop Management.
Gerichte inzet van gewasbeschermingsmiddelen blijft daarbij soms noodzakelijk. Een mislukte teelt kan juist leiden tot extra milieubelasting, bijvoorbeeld door uitspoeling van nutriënten. Daarom is een evenwichtige en werkbare gereedschapskist essentieel, met laagrisico-, groene én conventionele middelen als vangnet. Het convenant kan alleen slagen als het duidelijkheid, consistentie en ruimte voor maatwerk biedt, en niet verzandt in nieuwe beperkingen.
Waterkwaliteit
Waterkwaliteit blijft een belangrijk aandachtspunt in de uitwerking van beleid. Doelsturing biedt hier kansen, mits het juiste onderscheid wordt gemaakt. Nutriënten lenen zich voor sturing op bedrijfs- of perceelniveau, terwijl gewasbeschermingsmiddelen vragen om een gebiedsgerichte aanpak. Normoverschrijdingen in het oppervlaktewater zijn vaak het gevolg van meerdere emissieroutes en zelden toe te schrijven aan één bedrijf. Dat vraagt om gezamenlijke verantwoordelijkheid binnen een stroomgebied.
Voor jonge boeren staat het belang van schoon oppervlaktewater niet ter discussie. Het terugdringen van normoverschrijdingen is een gezamenlijke opgave van telers, waterschappen en overheden. Om hierin effectief te zijn, is directe en tijdige terugkoppeling van meetgegevens aan boeren essentieel. Alleen zo kunnen oorzaken snel worden herkend en gericht worden aangepakt.
De komende periode wordt bepalend voor de inrichting van monitoring, terugkoppeling en handhaving. Uniforme beoordeling, goede samenwerking tussen overheden en belonende in plaats van bestraffende prikkels zijn daarbij randvoorwaardelijk. Daarnaast moeten investeringen in emissiebeperkende maatregelen, zoals driftreductie, spoelvoorzieningen en precisietechnieken, praktisch en financieel toegankelijk zijn. Met een gebiedsgerichte aanpak en focus op resultaat kan de waterkwaliteit aantoonbaar verbeteren, zonder het verdienvermogen van boeren te ondermijnen.
GLB en Europa
Veel van de opgaven komen samen in Europees beleid. Extra inzet van GLB-middelen voor jonge boeren is positief, maar het ontbreekt nog aan een duidelijke landbouw-Europastrategie. Juist nu dossiers als waterkwaliteit, natuurherstel en klimaat samenkomen, is samenhang nodig. Europese ambities moeten worden vertaald naar een uitvoerbare Nederlandse praktijk, met oog voor een gelijk speelveld en ruimte voor nationale keuzes.
Samen verder
Het regeerakkoord biedt richting, middelen en ruimte. Nu begint het echte werk: het maken van keuzes in de uitwerking. Met doelsturing, weerbaar telen en een gebiedsgerichte aanpak van natuur en waterkwaliteit liggen er kansen om verduurzaming te verbinden aan perspectief. Daarnaast werkt NAJK, samen met de sector, volop aan cruciale dossiers zoals grondgebondenheid en de verdere uitwerking van een dierwaardige veehouderij, inclusief de Algemene Maatregel van Bestuur (AmvB). Deze keuzes zijn bepalend voor zowel het maatschappelijk draagvlak als het toekomstperspectief van jonge veehouders.
NAJK blijft zich de komende tijd constructief inzetten om samen met overheid, keten en regio’s te werken aan beleid dat werkt voor boeren én voor samenleving.
Dit artikel is onderdeel van ons ledenblad BNDR en verscheen in de editie van maart 2026.
