NAJK: Fundamentele aanpassingen stikstofplan brengen haalbaarheid binnen bereik, maar grote opgaven blijven
3 november 2026
Belangenbehartiging
Het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) blijft zeer kritisch op het vandaag gepresenteerde stikstofpakket van het kabinet. Hoewel de plannen na maandenlange intensieve gesprekken op fundamentele punten zijn verbeterd, blijft de uitwerking cruciaal om daadwerkelijk te voldoen aan de eisen van NAJK. Het blijft een gigantisch ingrijpend pakket dat een enorme opgave neerlegt bij jonge boeren en tuinders. Ondanks deze belangrijke stappen moet de verdere uitwerking uitwijzen of de maatregelen in de praktijk daadwerkelijk haalbaar, betaalbaar en uitvoerbaar zijn en jonge boeren en tuinders rechtszekerheid bieden. Belangrijk is dat NAJK continu verbeteringen heeft aangedragen, maar niet tot een akkoord is gekomen met het kabinet.
Jonge boeren en tuinders zijn bereid hun verantwoordelijkheid te nemen, maar niet tegen elke prijs. NAJK heeft daarom de afgelopen maanden concrete voorstellen aangedragen om de kabinetsplannen binnen de gestelde doelstellingen fundamenteel te verbeteren. Die inzet heeft op cruciale onderdelen tot noodzakelijke aanpassingen geleid voor de achterban van NAJK!
Dankzij de inzet van NAJK is er concreet perspectief ontstaan op legalisatie van PAS-melders en interimmers. NAJK is zich altijd blijven inzetten voor deze ondernemers. Daarnaast ligt er een helder tijdspad richting vergunningverlening en is bij de zonering meer ruimte gecreëerd voor een gebiedsgerichte aanpak. Voor grondgebondenheid wordt samen met NAJK de komende maanden een alternatief uitgewerkt.
Daarnaast heeft het kabinet bij het vaststellen van haalbare normen duidelijk gesteld dat ondernemers niet aan het onmogelijke kunnen worden gehouden. De overheid moet daarin vergunningverlening, voldoende erkende maatregelen en voldoende financiële ondersteuning faciliteren. Zonder deze randvoorwaarden kunnen jonge boeren en tuinders niet aan onhaalbare normen worden gehouden. Maar daarmee zijn de problemen niet opgelost. Op belangrijke onderdelen moeten de plannen de komende periode nog verder worden uitgewerkt, voordat ze kunnen worden omgezet naar wet- en regelgeving. Juist die verdere uitwerking is cruciaal.
“We hebben de afgelopen maanden stevig ingezet op noodzakelijke verbeteringen. Die zijn er op belangrijke punten gekomen, maar daarmee zijn we er nog lang niet. Het blijft een keihard pakket met grote impact op jonge boeren. Het kabinet moet nu laten zien dat de toezeggingen ook daadwerkelijk worden waargemaakt. Jonge boeren en tuinders hebben niets aan plannen waar ze op het erf niet mee uit de voeten kunnen”, aldus NAJK-voorzitter Gerben Boom.
Inzet en uitkomsten van de gesprekken
- Legalisatie: belangrijke doorbraak voor PAS-melders en interimmers
De inzet van NAJK heeft een belangrijke doorbraak opgeleverd voor PAS-melders en interimmers. Het kabinet wil zo snel mogelijk een hedendaags referentiemoment invoeren. Dit betreft een moment in het verleden, waarbij de daadwerkelijk al fysiek aanwezige dieren (in het verleden) zullen gelden als referentie voor een vergunning voor specifiek PAS-melders en interimmers. Die emissies zitten immers als in de monitoring. Juridisch onderzoek van advocatenkantoor Stibbe, in opdracht van IPO en NAJK, ondersteunt deze route. De verdere uitwerking moet ervoor zorgen dat ondernemers eindelijk een natuurvergunning krijgen voor hun huidige bedrijfsomvang. Zo ontstaat na jaren van onzekerheid weer ruimte om te investeren, verduurzamen en het bedrijf door te ontwikkelen. - Zonering: van generieke beperkingen naar gebiedsgericht maatwerk
De inzet van NAJK heeft geleid tot een belangrijke verbetering van de voorgestelde zonering rondom Natura 2000-gebieden. In plaats van een vaste zone van 500 tot 1.000 meter krijgen provincies nu de mogelijkheid om via een omwisselbesluit gebiedsgericht maatwerk toe te passen. Dit maakt het mogelijk om af te stappen van de vaste afstanden en echt te kijken naar wat het gebied nodig heeft. NAJK erkent de grote opgave van een gebiedsgerichte aanpak, maar benadrukt dat de verdere uitwerking in nauwe samenwerking met provincies zal moeten plaatsvinden. Zonering blijft ingrijpend en mag volgens NAJK alleen plaatsvinden waar dit strikt noodzakelijk is voor vergunningverlening. Een doorn in het oog van NAJK zijn de voorgestelde instructieregels die grote gevolgen kunnen hebben voor agrarische bedrijven. Uitvoerings- en proportionaliteitstoetsen moeten uitwijzen of deze eisen werkbaar zijn en jonge boeren en tuinders voldoende toekomstperspectief bieden. - Haalbaarheid van normen: belangrijke stappen, maar bewijs moet nog volgen
De inzet van NAJK heeft geleid tot belangrijke verbeteringen in de uitwerking van de emissienormen. Zo komt er een haalbaarheidstoets op de stapeling van normen, worden eerder afgekeurde emissiearme stalvloeren opnieuw beoordeeld en worden de mogelijkheden voor doelsturing op ammoniakemissies uit het veld verder onderzocht. Ook de eerder voorgestelde generieke korting blijkt overbodig. De hoogte van de normen blijft echter een groot aandachtspunt. Voor NAJK is de uitkomst van de haalbaarheidstoets cruciaal. Jonge boeren en tuinders moeten de gestelde doelen met beschikbare en betaalbare maatregelen daadwerkelijk kunnen halen. De haalbaarheidstoets en het onderstreepte feit dat ondernemers niet aan de normen gehouden kunnen worden als de overheid niet levert op vergunningverlening, ondersteuning en het borgen van voldoende erkende maatregelen is cruciaal om te voorkomen dat jonge boeren en tuinders worden geconfronteerd met verplichtingen die in de praktijk niet haalbaar of betaalbaar zijn. - Grondgebondenheid: forse zorgen blijven, NAJK zet alles op alles voor aanpassing
De voorgestelde invulling van grondgebondenheid blijft voor NAJK een belangrijk aandachtspunt. De norm van 2,6 GVE per hectare, de afstandsgrens van 25 kilometer en de eis van 85% grasland en rustgewassen zullen in de huidige vorm grote gevolgen hebben voor jonge melkveehouders, die op de huidige grondmarkt nauwelijks mogelijkheden hebben om extra grond te verwerven. Er is ruimte om de komende drie maanden met NAJK een alternatief plan neer te leggen, om grondgebondenheid praktisch, werkbaar en effectief in te richten. Komende tijd zetten wij alles op alles om in dit proces betere aansluiting bij de praktijk van jonge boeren te realiseren. Als na dit proces een wezenlijk alternatief niet in plaats van de huidige invulling wordt overgenomen trekt NAJK alsnog haar conclusies. - Ondersteuning: belangrijke verbeteringen, verdere uitwerking blijft cruciaal
De inzet van NAJK heeft ook op het gebied van financiële ondersteuning belangrijke verbeteringen opgeleverd. Zo komen er afspraken om bedrijfsverplaatsingen beter te faciliteren en wordt onderzoek gedaan naar fiscale regelingen, waaronder de Tante Agaath-regeling, uitbreiding van de VAMIL en herinvoering van de vijfjaarsmiddelingsregeling en wordt hier structureel 10 miljoen per jaar voor vrijgemaakt. Ook is meer duidelijkheid gekomen over de inzet van beschikbare middelen. Voor NAJK blijft de verdere uitwerking cruciaal. Jonge boeren en tuinders moeten vooraf weten op welke ondersteuning zij kunnen rekenen en welke kosten zij zelf moeten dragen.
NAJK blijft in gesprek, maar houdt de druk erop voor jonge boeren
NAJK blijft zich de komende periode onverminderd inzetten voor de invoering van de noodzakelijke onderdelen binnen de stikstofplannen. Daarbij blijven we druk zetten op een concrete legalisatieroute, haalbare en betaalbare normen, voldoende financiële ondersteuning en een werkbare uitwerking van zonering en grondgebondenheid. Dit doen we in de vervolggesprekken met de betrokken ministers en via onze inzet richting de Tweede Kamer.
“Ons doel blijft onveranderd: beleid dat jonge boeren en tuinders niet vastzet, maar daadwerkelijk perspectief biedt. Daar blijven we ons hard voor maken”, aldus Gerben Boom, voorzitter van NAJK.
