Het Hoofdlijnenconvenant Gewasbescherming helpt telers in plantaardige sectoren om hun teelten verder te verduurzamen én biedt hun tegelijkertijd meer rechtszekerheid en langjarig handelingsperspectief. Vanuit die vaststelling hebben BO Akkerbouw, Greenports Nederland, LTO Nederland en NAJK het Hoofdlijnenconvenant op 14 juli ondertekend. Volgens de vier organisaties biedt het convenant voldoende aanknopingspunten om na de zomer, samen met de andere convenantpartners, verder uit te werken. “Onze handtekening staat voor een intentie om te komen tot een akkoord”, zo benadrukt André Hoogendijk, directeur BO Akkerbouw: “Cruciale onderdelen moeten nog verder uitgewerkt worden om het convenant succesvol te laten zijn.”

Telers zijn volgens voorzitter Adri Bom-Lemstra van Greenports Nederland al volop bezig om hun gewasbescherming verder te verduurzamen en de impact daarvan op milieu en omgeving te verminderen: “Het toepassen en verder intensiveren van integrated crop management (ICM) vraagt om risicovolle investeringen, onderzoek en versnelde beschikbaarheid van niet-chemische alternatieven zoals high tech-apparatuur en groene gewasbeschermingsmiddelen. De € 250 miljoen die het Rijk nu beschikbaar stelt voor onderzoek en implementatie van ICM is een eerste stap. Maar voor een fonds dat risicovolle ICM-maatregelen versneld in de praktijk brengt, en telers financieel compenseert als zij ingrijpende maatregelen moeten nemen, is een veelvoud van dit budget nodig.”

Ook de samenwerking met markt- en ketenpartijen moet volgens Bom-Lemstra nog verder worden uitgewerkt: “Bijvoorbeeld het uit de markt terugverdienen van hogere kosten of lagere opbrengsten. Maar ook de vraag hoe – als de markt hierin faalt – de overheid bijspringt om te voorkomen dat dat alleen een risico voor telers en/of ketenpartners wordt.”

Topsport

“Wat telers doen is topsport”, zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans, “maar wel steeds vaker topsport met gebonden handen en voeten. Zo hebben telers vaker te maken met periodes van extreme droogte of wateroverlast. Mede door klimaatverandering zien we in alle teelten een toenemende plaag- en ziektedruk. Maar het aantal werkzame stoffen dat zij mogen gebruiken om hun teelt te beschermen is de voorbije jaren met meer dan 60% afgenomen. Intussen maken provincies en gemeenten steeds vaker eigen beleid met teelt- of middelverboden. En in verschillende provincies moeten telers een natuurvergunning aanvragen voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, gericht op het uitsluiten van mogelijke natuureffecten op afstanden tot 4.000 meter. Totaal onwerkbare, omgekeerde bewijslast, – en stuk voor stuk bepalingen die per postcode kunnen verschillen.”

Koopmans: “Met dit convenant kan er een einde komen aan die onwerkbare praktijk. Na de zomer wordt een ‘landelijk beleidskader leefomgeving en natuur’ opgesteld dat bindend wordt voor provincies en gemeenten. Cruciaal is dat de landelijke maatregelen in dit beleidskader gebaseerd worden op onafhankelijk, wetenschappelijk onderzoek. Daarmee wordt rechtszekerheid geboden aan telers en aan de maatschappij. Uitwerking hiervan wordt bepalend voor het succes van het convenant. Hierin ben ik gesterkt door een signaal vanuit NFO, waarbij wordt ervaren dat de nu voorliggende tekst soms nog te veel geschreven lijkt te zijn vanuit een wantrouwen naar elkaar. Daarom is besloten dat de sectororganisaties KAVB, NFO, Biohuis en Glastuinbouw Nederland in het vervolgproces na de zomer ook zelf aan tafel zitten en rechtstreeks betrokken zijn bij deze uitwerking.”

Stichting Natuur & Milieu en LandschappenNL waren als deelnemers van de kerntafel direct betrokken bij het onderhandelingsakkoord. Desondanks lieten zij eind vorige week weten dit akkoord niet te zullen ondertekenen. Koopmans: “Het verrast ons zeer dat zij nu afhaken. We zijn er blij mee dat andere partijen aan tafel, waaronder overheden, dit onderhandelingsakkoord wel steunen.”

Inbreng van leden en achterban

NAJK-bestuurder Hilde Coolman: “Het hoofdlijnenconvenant bevat ook maatregelen die zwaar vallen in de plantaardige sectoren. Het landelijke beleidskader voor natuur en leefomgeving dat na de zomer wordt opgesteld, zal ook maatregelen bevatten die in specifieke situaties beperkend zijn voor telers. En voor waterkwaliteit zal, met name in grondwaterbeschermingsgebieden, sneller en scherper geschakeld moeten worden om waterkwaliteitsrisico’s te beperken. Voor telers zal daar écht voldoende tegenover moeten staan. Bij zware ingrepen dienen telers volledig gecompenseerd te worden. En ook voor de plantaardige sectoren moet daarbij het hele ‘trappetje van Remkes’ op tafel liggen, inclusief de mogelijkheid om te kiezen voor extensivering, verplaatsing of uitkoop. Daar gaan we ons in de verdere uitwerking keihard voor inzetten!”

“Twee weken geleden organiseerden onze organisaties een gezamenlijk leden-webinar. De tientallen vragen die tijdens het webinar gesteld werden, laten zien hoe groot de betrokkenheid en het gevoel van urgentie onder onze leden is,” zegt Coolman: “Daarbij kwam kraakhelder naar voren dat telers stappen kunnen en willen zetten, maar daarbij wel als randvoorwaarde stellen dat draconische maatregelen zoals vergunningplicht, teeltverboden en afstandseisen zoveel mogelijk moeten worden voorkomen. Telers vragen om handelingsperspectief, om werkbare alternatieven en om keuzes die gebaseerd zijn op onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek.”

Coolman: “In het regeerakkoord staat dat – als het partijen niet lukt om in gezamenlijkheid tot een Convenant Gewasbescherming te komen – het kabinet zelf met nieuw beleid komt om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen terug te dringen. De Kamerbrief van 26 juni jl. bekrachtigde dit. Indien de sector de discussie over gewasbescherming overlaat aan kabinet en Tweede Kamer, dan liggen de mogelijke maatregelen al op de plank, waaronder uitfasering van het middelengebruik in gebieden, zonering en een vergunningsplicht. Wij zijn ervan overtuigd dat het in het belang is van onze telers en bedrijven om dat te voorkomen. Om invloed aan tafel uit te blijven oefenen en om ons in te blijven zetten voor afspraken die haalbaar en realistisch zijn, ondernemers handelingsperspectief bieden én rechtszekerheid. Tijdens het webinar met onze achterban voelden we ook steun voor die aanpak.”

Proces na de zomer

Hoogendijk vult aan: “Het hoofdlijnenconvenant dat vandaag door alle betrokken partijen is ondertekend, is een ‘raamakkoord’. Belangrijke thema’s moeten zorgvuldig uitgewerkt worden met compenserende maatregelen voor de telers die het betreft. Na de zomer gaan we daarmee door. Dan worden ook deelconvenanten per plantaardige sector opgesteld. Succes is niet gegarandeerd, daar zijn we ons allemaal van bewust, maar we zien voldoende aanknopingspunten. We hebben voldoende vertrouwen in het proces, om bij die verdere uitwerking betrokken te willen zijn.”

Via tweewekelijkse nieuwsberichten informeren we onze achterban over de voortgang rondom het Convenant Gewasbescherming. In deze derde nieuws-update delen we de meest actuele informatie. Met onder andere een toelichting op het leden-webinar dat BO Akkerbouw, Greenports, LTO en NAJK organiseren, en ons pleidooi voor een ‘Autoriteit Gewasbescherming’.

Convenant gewasbescherming

Lees hier de eerste nieuws-update terug over het Convenant Gewasbescherming waarin we meer informatie geven over het proces, de planning en de rol van onze organisaties. Lees hier de tweede nieuws-update met onder andere het verslag van de werkbezoeken van staatssecretaris Silvio Erkens en onafhankelijk voorzitter Gert-Jan Segers.

Het proces om tot een ‘kernconvenant’ op hoofdlijnen te komen is met één week uitgesteld. De planning is nu dat partijen aan de kerntafel op vrijdag 26 juni geïnformeerd worden over de inhoud op hoofdlijnen van het concept-convenant. Op basis van deze informatie kunnen alle organisaties hun eigen achterban consulteren. Vanuit NAJK zullen we onze reactie bepalen in samenspraak met het NAJK-bestuur en de klankbordgroep Akkerbouw.

Het streven is dat de partijen aan de kerntafel in de week van 6 juli een bindend convenant-op-hoofdlijnen ondertekenen. Na de zomer hebben partijen de rest van het jaar de tijd voor de concrete uitwerking en zogenoemde sectorale deelconvenanten richting uitvoering.

Leden-Webinar

Aanvullend aan deze bestuurlijke afstemming vinden we het belangrijk om ook onze leden te betrekken bij onze standpuntbepaling. Op donderdag 2 juli om 20:00 – 21:15u organiseren BO Akkerbouw, greenports, LTO en NAJK gezamenlijk een webinar voor leden. Tijdens dit webinar is er ruimschoots gelegenheid om reacties, vragen, zorgen en aandachtspunten aan ons mee te geven. Meer informatie over dit webinar delen we op korte termijn via de gebruikelijke ledenkanalen en nieuwsbrieven.

Voorstel van plantaardige sectoren: een ‘Autoriteit Gewasbescherming’

De land- en tuinbouw wil de milieubelasting van gewasbeschermingsmiddelen verder verlagen, terwijl telers voldoende mogelijkheden moeten houden om ziekten, plagen en onkruiden effectief te beheersen. Daarom wordt in het Convenant Gewasbescherming verkend of een onafhankelijke ‘Autoriteit Gewasbescherming’ kan bijdragen aan verdere verduurzaming. Deze autoriteit is geïnspireerd op de succesvolle aanpak van antibioticareductie in de veehouderij via de Autoriteit Diergeneesmiddelen.

De voorgestelde werkwijze draait om één gezamenlijke indicator voor milieubelasting, benchmarking van telers en adviseurs, gerichte kennis en ondersteuning en transparante rapportages over de voortgang op sectorniveau. Zo ontstaat een systeem van continu leren en verbeteren. Het doel is om duurzame keuzes te stimuleren, kennisuitwisseling te versterken, milieubelasting stap voor stap verder terug te dringen en weerbare teeltsystemen verder te versnellen. De werkwijze is in deze visuele kaart samengevat.

Meer achtergrond over de ‘Autoriteit Gewasbescherming’ is te vinden in dit artikel, in deze column en in deze podcast met André Hoogendijk, directeur van BO Akkerbouw. Volgens BO Akkerbouw, Greenports, LTO en NAJK kan benchmarking en het sturen op een breed gedragen milieubelastings-indicator helpen om de milieubelasting van gewasbescherming verder te verlagen, terwijl telers handelingsperspectief behouden.

Inbreng ketenpartners

Ketenpartners zijn onmisbaar om de doelen uit het convenant te realiseren. Dat geldt voor toeleverende partners en voor partners die product afnemen voor handel, bewerking en verwerking. Onder begeleiding van Adri Bom-Lemstra, voorzitter van Greenports Nederland, en in aanwezigheid van Gert-Jan Segers vond met beide groepen een apart overleg plaats. Tijdens de bijeenkomsten gaven ketenpartijen aan welke rol ze nu al vervullen, en welke mogelijkheden er zijn richting verdere verduurzaming. Daarbij ging het onder andere over een evenwichtige verdeling van risico’s, kosten en verantwoordelijkheden in de keten. En over de internationale context met markteisen en wettelijke (fytosanitaire) regels. Daarnaast kwamen ook kennisdeling, stimulering van duurzame keuzes en samenwerking binnen de keten aan bod. Op basis van de gesprekken zal de inbreng van ketenpartners een plek krijgen bij de verdere uitwerking van het convenant.

Telers spreken met Gert-Jan Segers

“Ga vol vertrouwen het proces in en houdt elkaar als partijen zo lang mogelijk vast!” Dat was de oproep die Gert-Jan Segersvorige week deed tegen bestuurders van de plantaardige LTO-vakgroepen en sectororganisaties KAVB, Biohuis en NFO. Tijdens een overleg sprak Segers de voorzitters van plantaardige vakgroepen en van de sectororganisaties bij over het proces om tot een Convenant Gewasbescherming te komen.

Segers benadrukte dat hij in zijn gesprekken de voorbije weken breed de maatschappelijke urgentie voelde om goede afspraken te maken over het verlagen van de milieubelasting van gewasbeschermingsmiddelen. Niet alleen bij omwonenden maar minstens zo sterk bij telers, die smachten naar rechtszekerheid, naar helder en eenduidig beleid, en naar handelingsperspectief om ook in de toekomst gezonde teelten in de benen te houden. Lees hier het verslag van de bijeenkomst.

De komende weken worden belangrijk voor de toekomst van onze sector. Zowel op het dossier stikstof als rondom het Convenant Gewasbescherming worden de komende tijd belangrijke keuzes gemaakt. Keuzes die direct invloed hebben op de mogelijkheden om te ondernemen, te investeren en een toekomstbestendig bedrijf op te bouwen.

Als jonge boeren en tuinders staan we al jaren midden in het maatschappelijke debat over stikstof, natuur en landbouw. Dat zorgt voor onzekerheid, maar het kenmerkt onze generatie ook dat we vooruit willen. Stilstaan is geen optie. Wij willen blijven ontwikkelen, investeren en bouwen aan toekomstgerichte bedrijven.

Daarom heeft NAJK vanaf het eerste moment richting minister Van Essen duidelijk gemaakt wat daarvoor nodig is: vergunningverlening moet weer mogelijk worden, ondernemers die willen investeren moeten daarbij ondersteund worden en PAS-melders en interimmers moeten gelegaliseerd worden.

Over een kleine drie weken presenteert minister Van Essen namens het kabinet de plannen voor stikstofreductie en natuurherstel aan de Tweede Kamer. Tegelijkertijd wordt er intensief onderhandeld over het Convenant Gewasbescherming tussen overheid, landbouworganisaties, natuurpartijen en ketenpartners. Ook hiervan worden voor het zomerreces de eerste resultaten verwacht.

Omdat er veel op ons afkomt en wij het belangrijk vinden om jullie hierin mee te nemen, informeren we jullie graag over de voortgang, de verwachte kabinetsplannen en de inzet die NAJK namens jonge boeren en tuinders levert richting politiek en andere betrokken partijen.

Onze inzet is helder. Wij pleiten voor een definitieve legalisatie van PAS-melders en interimmers via een juridisch houdbare aanpak die weer rechtszekerheid biedt. Daarnaast zetten we in op doelsturing in plaats van generieke middelvoorschriften, zodat verduurzaming niet alleen juridisch mogelijk is, maar ook economisch haalbaar en financierbaar blijft. Met een sterk ondersteunend beleid en aandacht voor de jonge generatie willen we zorgen dat ondernemers kunnen kiezen voor innovatie, extensivering of verplaatsing, mét perspectief voor de toekomst.

De komende weken zullen wij daarom zichtbaar en hoorbaar aanwezig zijn aan alle tafels waar over de toekomst van onze sector wordt gesproken. Naast de updates op de bijbehorende pagina’s (convenanten Gewasbescherming en Taskforce Stikstof) voeren we iedere week overleg met provinciale bestuurders en bereiden we regionale ledenbijeenkomsten voor die plaatsvinden zodra de plannen van de Taskforce bekend zijn.

Ik kan niet voorspellen welke keuzes het kabinet uiteindelijk zal maken. Wat ik wel kan beloven, is dat wij ons als NAJK iedere dag inzetten om de stem van jonge boeren en tuinders te laten horen. Juist in een periode waarin belangrijke besluiten worden genomen, is het essentieel dat wij samen optrekken en blijven werken aan oplossingen die perspectief bieden.

Namens het bestuur dank ik jullie voor het vertrouwen. We houden jullie op de hoogte!

Met vriendelijke groet,

Gerben Boom
Voorzitter NAJK

NAJK heeft haar zienswijze ingediend op het concept legalisatieprogramma PAS-melders. Hierin onderstreept NAJK dat het voorliggende programma niet leidt tot legalisatie. Het kabinet voldoet hiermee niet aan de ambitie uit het coalitieakkoord om deze ondernemers daadwerkelijk te legaliseren.

Het programma bevat verschillende routes naar legalisatie. Deze routes zijn voor het overgrote deel van de PAS-melders en interimmers in de praktijk niet uitvoerbaar of leiden niet tot een daadwerkelijke vergunning. Daarmee blijft een structurele oplossing uit en worden slechts enkele ondernemers geholpen. “Het kabinet stelt dat PAS-melders en interimmers met maatwerk moeten worden gelegaliseerd, hiervoor is in onze ogen een nieuwe systematiek nodig. Het voorliggende programma houdt echter vast aan wat er nu is, binnen deze kaders is legalisatie nauwelijks mogelijk,” vertelt Merel Straathof, vicevoorzitter van NAJK. “Zolang deze ondernemers geen vergunning kunnen krijgen, blijven verduurzaming, investeringen en vergunningverlening vastlopen. Het is daarom in ieders belang dat deze groep daadwerkelijk wordt gelegaliseerd.”

Hedendaags referentiemoment

NAJK pleit voor een andere aanpak. Legalisatie wordt pas uitvoerbaar wanneer voor PAS-melders en interimmers wordt uitgegaan van een hedendaags referentiemoment gebaseerd op de feitelijke bedrijfsvoering. Dit houdt in dat een bedrijf een vergunning krijgt passend bij zijn of haar bouw- en milieuvergunning gebaseerd op het daadwerkelijke aantal dieren tussen 2019 – 2026. In combinatie met juridisch geborgde emissiereductie ontstaat zo een route naar legalisatie zonder extra emissie of depositie. Deze aanpak sluit aan bij de voorstellen uit het rapport “Van verwarring naar verbinding” (Ros et al., maart 2026, pagina 36). Ook tijdens de technische briefing over het rapport werd gewezen op de mogelijkheden en robuustheid van een dergelijke aanpak.

Interimmers

NAJK wijst erop dat het programma zich vooral richt op PAS-melders, terwijl interimmers tegen vergelijkbare problemen aanlopen. Het programma wil deze categorie ondernemers in kaart brengen, maar een duidelijke uitwerking van legalisatie blijft uit. De omvang van het aantal interimmers maakt deze groep onmisbaar voor het realiseren van emissiereductie en het voldoen aan het additionaliteitsvereiste. Een oplossing voor deze groep is daarmee niet alleen van belang voor de betrokken ondernemers, maar ook voor het bredere stikstofbeleid.

Onderdeel van een totaalpakket

Legalisatie kan niet los worden gezien van de bredere stikstofaanpak. Additionaliteit, vergunningverlening, doelsturing en ondersteuning van ondernemers moeten in samenhang worden uitgewerkt. “Legalisatie is geen eindpunt, maar een randvoorwaarde,” aldus Straathof. “Nederland kan alleen van het stikstofslot af als ondernemers ook daadwerkelijk kunnen investeren, verduurzamen en handelingsperspectief krijgen.”

Lees de zienswijze voor de concrete voorstellen. Intussen blijft NAJK zich inzetten voor een totaalaanpak op stikstof waarbinnen legalisatie een vanzelfsprekendheid is!