NAJK: Ontwerp Nota Ruimte geeft erkenning, maar geen borging voor landbouw

Demissionair minister Keijzer heeft afgelopen vrijdag het ontwerp van de Nota Ruimte gepubliceerd. Dit document benoemt keuzes en biedt richting voor beslissingen over grote ruimtelijke uitdagingen, variërend van landbouw en natuur tot woningbouw, economie en veiligheid. Dit ontwerp is een laatste stap richting de definitieve Nota Ruimte. “Het kabinet erkent de functie en meerwaarde van landbouw, maar de uiteindelijke keuzes geven hier geen invulling aan”, aldus Merel Straathof, portefeuillehouder Leefomgeving.

NAJK is voorstander van een Nota Ruimte, omdat dit duidelijkheid kan geven over wat een ondernemer wel of niet kan in zijn omgeving. Essentieel hierbij is dat de nota onderbouwde keuzes maakt in de verdeling van de schaarse ruimte. Oftewel, welke sector krijgt welke ruimte, waarom, en wat zijn hiervan de consequenties voor Nederland?

Het ontwerp maakt duidelijk welke functie en meerwaarde het kabinet de landbouw toekent. De sector is een belangrijke speler op nationaal en internationaal niveau, beschikt over een goed ontwikkelde (kennis)infrastructuur en levert een cruciale bijdrage aan verschillende maatschappelijke waarden. Ook erkent het kabinet dat ruimtelijke keuzes nodig zijn om voldoende ruimte te behouden voor een sterke, veerkrachtige landbouwsector.

Toch blijft het volgens NAJK bij erkenning. Het voorgestelde afwegingskader dat moet zorgen voor een beperkte omzetting van landbouwgrond naar andere functies wordt niet juridisch geborgd en mag nadrukkelijk geen vertraging veroorzaken bij grote ruimtelijke opgaven. Met woorden erkent het kabinet de waarde van landbouw, maar in de praktijk ontbreekt de juridische borging om die waarde echt te beschermen.

Nederland vervult wereldwijd een sleutelrol binnen het agrocluster. Tegelijkertijd is de landbouw van oudsher netto-leverancier van ruimte. Volgens NAJK is de tijd aangebroken om strategische en juridisch geborgde keuzes te maken in het ruimtelijk domein. “Willen we agroclusters in de benen houden, dan moeten we ook de benodigde omvang hiervoor in stand houden,” stelt Straathof. Dat betekent niet alleen ruimteclaims voor natuur, woningbouw of industrie, maar óók een duidelijke geborgde ruimteclaim voor de landbouw. Rekening houdend met opgaven zoals waterkwaliteit en klimaat en met de landbouw in brede zin: van akkerbouw tot graasdierbedrijven en van productieve graslanden tot varkenshouderij.

De komende periode onderzoekt NAJK of het ontwerp voldoende invulling geeft aan haar behoefte voor strategische keuzes. Via de reguliere consultatieprocedure volgt een officiële reactie. Jonge boeren en tuinders willen door met het ontwikkelen van hun bedrijven en hebben het recht om te weten of hun plannen passen in de ruimte die de overheid hen biedt.

Onderzoek naar agrarische jongeren en natuurinclusieve landbouw

Wat helpt jongeren met ambities in de agrarische sector om te kiezen voor natuurinclusieve landbouw?

Afgelopen jaar organiseerden onderzoekers van Wageningen Research, samen met het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK),peer-to-peer bijeenkomsten bij vier jonge, natuurinclusieve boeren. Jongeren met ambities in de sector kregen hier de kans om vragen te stellen, twijfels te delen en ervaringen uit te wisselen.

De toekomst van de Nederlandse landbouw ligt grotendeels bij de jonge generatie boeren en tuinders. Zij staan aan de lat om keuzes te maken over belangrijke maatschappelijke opgaven als voedselproductie en natuurbeheer en worden gevraagd oplossingen waarin deze opgaven samengaan in de praktijk te brengen op hun bedrijf. Het is dan ook waardevol dat juist hun perspectief centraal staat in dit onderzoek van Wageningen University naar natuurinclusieve landbouw. Er is geluisterd naar de kritische vragen die zij hebben en hun ideeën en ervaringen.

Uit de observaties kwamen een aantal belangrijke inzichten naar voren:

  • Praktijkvoorbeelden en ervaringen van leeftijdsgenoten werken inspirerend en motiverend. Ook om beter te begrijpen wat natuurinclusieve landbouw inhoudt.
  • Elke bedrijfssituatie is anders → maatwerk is nodig.
  • Veel jongeren vinden natuurinclusief nog ingewikkeld en weinig rendabel, maar zien óók de voordelen voor milieu, biodiversiteit en maatschappelijk draagvlak

We hopen dat dit rapport jongeren, beleidsmakers en andere betrokkenen informeert en inspireert om samen verder te bouwen aan een toekomstbestendige landbouw, met oog voor de realiteit van (jonge) agrarische ondernemers.

Nieuwsgierig naar alle resultaten? Lees hier het volledige rapport.

 

NAJK positief over besluit Nitraatcomité voor toelating Renure

NAJK is positief over het besluit van het Nitraatcomité om RENURE als kunstmestvervanger toe te laten. Een stap waar NAJK zich samen met andere landbouworganisaties afgelopen jaren voor heeft ingezet. RENURE, als product uit dierlijke mest, helpt richting een meer circulaire landbouw en biedt mogelijk verlichting op de overvolle mestmarkt.

RENURE is een vorm van dierlijke mest die na bewerking kan worden ingezet als kunstmestvervanger. Tot op heden werd dit juridisch nog als dierlijke mest gezien, waardoor ze onder de Europese norm van maximaal 170 kg stikstof per hectare vielen.

Voorwaarden toepassing RENURE nog onbekend

De precieze voorwaarden van de goedkeuring van RENURE zijn nog niet gepubliceerd. Dit zal ongetwijfeld binnenkort gebeuren. NAJK heeft eerder, samen met LTO, NMV en POV gepleit voor een aantal aandachtspunten in de precieze invulling en hoopt deze terug te zien in het voorstel waarover is gestemd vandaag. Mede dankzij de sterke lijnen in het Europese speelveld kan NAJK terugkijken op een succesvolle lobby.

Invulling in de Nederlandse praktijk

Het succes en de positieve impact van RENURE voor jonge boeren en tuinders hangt af van een snelle en werkbare implementatie in Nederlandse wet- en regelgeving. NAJK zet in op vlotte en praktische implementatie om zo snel mogelijk en zo breed mogelijk gebruik te kunnen maken van RENURE. ‘Afhankelijk van het tempo van implementatie en de definitieve voorwaarden zal blijken hoeveel baat jonge boeren en tuinders hebben bij de toepassing van RENURE, maar de eerste stap is gezet’ aldus Amber Laan, portefeuillehouder melkveehouderij bij NAJK.

 

Kabinet zet nieuwe stap in stikstofaanpak, maar lost het niet op

Naast de miljoenennota en troonrede heeft het kabinet deze week ook haar vervolg gepresenteerd op het startpakket om Nederland van het stikstofslot te krijgen. De Kamerbrief ‘Vervolgpakket Nederland van het slot’ geeft op hoofdlijnen invulling aan het budget van totaal 5,6 miljard euro en concretiseert zaken als doelsturing en borging. “De gemaakte keuzes krijgen in de brief meer vorm, maar zijn onvoldoende om vergunningverlening weer op gang te brengen.” aldus Merel Straathof, portefeuillehouder Leefomgeving.

Positieve ontwikkeling in doelsturingssystematiek

Minister Wiersma benadrukt in het vervolgpakket het belang van doelsturing en de ontwikkeling hiervan. De komende periode wil de bewindsvrouw de KPI-systematiek, het monitoringssysteem en het toezicht- en  handhavingsregime uitwerken. NAJK is blij te zien dat het kabinet voornemens is om door te pakken op deze ontwikkeling. Als het aan NAJK ligt blijft doelsturing de basis voor emissiereductie in de veehouderij, hoe een volgend kabinet er ook uit zal zien.

De ontwikkeling van een goede structuur voor doelsturing kost tijd. “Als we met boeren, het bedrijfsleven en de overheid toe willen werken naar een geborgde en geslaagde doelsturingssystematiek is het van belang vandaag nog te starten met de uitwerking hiervan.” roept Straathof op. NAJK zet zich in om de bescherming van data, publiek-private samenwerking in de vorm van productschappen, een transparante aanpak voor handhaving en heldere en haalbare bedrijfsspecifieke doelen onderdeel te laten zijn van deze uitwerking.

Borging

Reductie van stikstofuitstoot in Nederland is essentieel voor het legaliseren van PAS-melders en interimmers en om vergunningverlening weer op gang te krijgen. Voor NAJK is het daarom van groot belang dat emissiereductie geborgd wordt. Een hedendaags referentiemoment maakt het mogelijk dat PAS-melders en interimmers niet langer dertig jaar terug hoeven in de tijd voor hun vergunningsreferentie, maar kunnen uitgaan van het heden. Wil je dit referentiemoment kunnen gebruiken, dan wil je zeker weten dat alles wat vandaag uitstoot in de toekomst daadwerkelijk vermindert.

De minister stelt in haar brief voor om voor alle sectoren op sectorniveau concrete streefwaarden voor 2030 en einddoelen voor 2035 op te nemen in de ‘Spoedwet vervangen omgevingswaarde stikstof’. Voor landbouw geldt dat er bedrijfsplannen opgesteld kunnen worden voor bedrijven die in 2030 achterlopen. Als een bedrijf niet aan de norm voldoet, kunnen maatregelen genomen worden zoals het (tijdelijk) houden van minder dieren of aankopen van extra productierechten. Als zwaarste instrument schrijf de minister voor om productierechten (tijdelijk) in te trekken.

NAJK is positief over deze denklijn, maar vraagt zich wel af of deze aanpak met streefwaarden in 2030 in plaats van haalbare doelen voldoende is om vergunningverlening tijdig weer op gang te krijgen. NAJK vindt hierbij wel van belang dat de randvoorwaarden hiervoor, zoals het voltooien van legalisatie en vergunningverlening weer mogelijk  is. Anders zijn doelen op wat voor termijn dan ook onhaalbaar. “Zo hebben wij dit ook in het Bouwstenendocument opgenomen” aldus Straathof.

Oplossing PAS-melders en interimmers ontbreekt

Zorgelijk kijkt NAJK naar het ontbreken van alleen al de benoeming van PAS-melders en interimmers. Aan legalisatie van deze bedrijven wordt in de brief geen aandacht geschonken. Ook het vervolgpakket biedt dus geen oplossing voor deze ondernemers. De beperkte aandacht voor deze bedrijven in de brief, samen met de huidige voorstellen voor de wijziging omgevingswet (Maatwerk aanpak PAS-projecten) doet NAJK afvragen hoe hoog dit op de prioriteitenlijst van het kabinet staat.

Blij met budget, tijd voor plannen

De minister maakt 2,6 miljard euro beschikbaar voor het vervolgpakket. Dit zorgt ervoor dat het totale budget neer komt op 5,6 miljard incidenteel en 500 miljoen per jaar structureel. Dit wordt ingezet voor o.a. de ontwikkeling van doelsturing, de extensiveringsregeling, de vestigingssteun en opkoopregelingen. NAJK is blij met de toezegging van het budget en de verdeling hiervan en roept het kabinet op om samen met de sector snel werk te maken van concrete plannen voor de besteding van het beschikbare budget. Alleen door vandaag te starten met duidelijke keuzes en gezamenlijke afspraken kan het geld effectief worden ingezet voor doelsturing, verduurzaming en toekomstperspectief voor jonge boeren en tuinders.” aldus Straathof.

Zit jij met vragen over kennis, netwerk en/of financiering?

Zit jij met vragen over kennis, netwerk en/of financiering? Food Forward helpt je verder.

Ondernemen in de voedselsector is uitdagend en soms overweldigend. Je vraagt je misschien af: Waar vind ik de juiste financiering? Wie in dit brede netwerk kan mij echt verder helpen? En met wie kan ik samenwerken om mijn (agrarisch) bedrijf toekomstbestendig te maken?

Met het Food Forward-programma kom jij in korte tijd vooruit. Of je nu werkt aan een innovatief verdienmodel, een duurzame omschakeling of het opschalen van je productie,  jouw vraag staat centraal.

Je begint met een intake & analyse. Samen met het kernteam van Food Forward kijk je naar waar je nu staat en wat jouw specifieke vraag is.

Daarna volgt de matchmaking. Je krijgt gerichte suggesties en – waar mogelijk – directe koppelingen met relevante experts of financiers uit het netwerk. Soms betekent dit zelfs dat je mag aanschuiven bij een van de Versnellingstafels, waar jouw vraagstuk centraal staat en partners met je meedenken over de volgende stap.

Tot slot ontvang je tijdens de opvolging een overzicht met persoonlijke aanbevelingen en vervolgstappen, zodat je zelfstandig verder kunt bouwen aan je onderneming.

Praktisch:

  • Inschrijven kan t/m december 2025
  • Tijdsinvestering: ongeveer 4 uur
  • Deelname: gratis

Klaar om jouw volgende stap te zetten? Hier kun je je aanmelden

Over Food Forward

Food Forward is een samenwerking tussen Rabobank en Food Hub. Food Forward is de plek waar voedselondernemers uit heel Nederland nieuwe kansen krijgen voor financiering, kennis en samenwerking. Samen versnellen we voedseloplossingen.

NAJK dankt Ruben Klein Teeselink voor zijn inzet als portefeuillehouder melkveehouderij

Tijdens de bestuursvergadering van 4 september 2025 is Ruben Klein Teeselink officieel afgetreden als dagelijks bestuurder melkveehouderij bij het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK). Na ruim drie jaar draagt de melkveehouder uit Holten zijn taken over aan Amber Laan, die vanaf nu de belangen van jonge melkveehouders binnen NAJK zal behartigen. Een persoonlijk afscheid van Ruben volgt op een later moment.

Drie intensieve bestuursjaren

Ruben trad in augustus 2022 toe tot het dagelijks bestuur van NAJK. In een roerige periode, waarin onder meer de Landbouwakkoord-gesprekken en wisselingen van landbouwministers plaats vonden, zette hij zich met passie en energie in voor de melkveehouderij.
Belangrijke punten uit zijn bestuursperiode zijn onder andere:

  • het deelnemen aan de sectortafel melkvee van het Landbouwakkoord;
  • zijn rol aan de hoofdtafel van de gesprekken over dierwaardige veehouderij, die succesvol werden afgerond;
  • het kar-trekken van de vrijwillige tijdelijke extensiveringsregeling, waarvoor 627 miljoen euro beschikbaar werd gesteld door het kabinet;
  • zijn betrokkenheid bij de totstandkoming van de routekaart naar dierwaardige melkveehouderij, opgesteld door ZuivelNL en de Dierenbescherming.

Ruben kijkt met trots en dankbaarheid terug op zijn periode:
“In het begin had ik nog niet geheel voor ogen waar ik aan begon, maar ik ben direct in een roerige tijd gestart. Het was een reis met veel persoonlijke ontwikkeling en een enorme leerervaring. Het was een grote eer om mij voor jonge melkveehouders in Nederland te mogen inzetten.”

Focus op het melkveebedrijf

Naast zijn rol binnen NAJK was Ruben ook vijf jaar voorzitter van zijn plaatselijke AJK. Nu legt hij de focus volledig op het melkveebedrijf in Holten:
“We hebben nog mooie projecten op stapel staan. Ik kijk ernaar uit om ons bedrijf verder te ontwikkelen, en dat mijn vader na veertig jaar wat gas terug kan nemen.”

Dank en welkom

NAJK bedankt Ruben voor zijn grote inzet en betrokkenheid in de belangenbehartiging van jonge melkveehouders. Wij wensen hem veel succes bij de verdere ontwikkeling van het familiebedrijf en in alles wat op zijn pad komt. Tegelijkertijd heten we Amber Laan van harte welkom als nieuw dagelijks bestuurder melkveehouderij.

NAJK start wervingsprocedure nieuwe voorzitter

Eind 2026 loopt de laatste termijn van onze voorzitter Roy Meijer af. NAJK wil ruim de tijd nemen om zijn opvolg(st)er te zoeken, vandaar dat de vacature nu al wordt geplaatst. Zo kan NAJK, ook tijdens de voorzitterswissel, op volle kracht doorgaan met het behartigen van de belangen van jonge boeren en tuinders. Tot de voorzitterswissel blijft Roy Meijer nog actief als voorzitter.

Vacature online

De vacature, inclusief profielschets en sollicitatie-informatie, is op 4 september gepubliceerd via NoMilk2Day. Bekijk hier de vacature. Voor meer informatie of bij interesse kun je contact opnemen met Lisa Godding van NoMilk2Day via  0615282980.

Zorgvuldige overgang

De komende maanden worden gebruikt om potentiële kandidaten te werven en te selecteren. Door hier de tijd voor te nemen en het startmoment flexibel te maken, afhankelijk van wanneer het diegene past, hoopt NAJK een grotere visvijver aan te spreken voor een nieuwe geschikte kandidaat. Na de selectie volgt een inwerkperiode, waarin de nieuwe voorzitter samen met het bestuur en de achterban de koers voortzet. Een zorgvuldige overgang moet zorgen voor continuïteit in de werkzaamheden en sterke vertegenwoordiging van jonge agrariërs in heel Nederland.

Ga de uitdaging aan

Roy Meijer kan het iedereen aanraden: “Ga de uitdaging aan! NAJK is een mooie vereniging, met veel gepassioneerde mensen, die samen de schouders eronder weten te zetten. En naast dat je wat kunt  betekenen voor de sector, maak je ook een heel mooi ontwikkeltraject voor jezelf door.”

In een uitgebreid interview met Nieuwe Oogst geeft Meijer nadere toelichting. Lees hier het hele artikel: NAJK gaat volgende fase in: ‘Als jonge boerenclub zijn we volwassen geworden’

NAJK is de belangenbehartiger voor jonge boeren en tuinders in Nederland. De vereniging stimuleert hun ontwikkeling en ondernemerschap, en investeert zo in kundige, toekomstgerichte agrarische ondernemers.

 

Draagt initiatiefwetsvoorstel grondgebondenheid bij aan perspectief jonge boeren?

NAJK heeft kennisgenomen van het initiatiefwetsvoorstel grondgebondenheid van NSC-Kamerlid Holman dat op 1 september is gepubliceerd. Samen met de klankbordgroep melkvee van NAJK wordt de inhoud zorgvuldig bestudeerd, waarna NAJK via de reguliere consultatieroute een inhoudelijke reactie zal indienen.

Grondgebondenheid in de politiek   

Hoewel het Kabinet demissionair is en de verkiezingen naderen, heeft minister Wiersma al aangegeven te werken aan een invulling voor grondgebondenheid. We zien dat het thema grondgebondenheid inmiddels toenemende mate politieke steun krijgt. Dit initiatiefwetsvoorstel is een eerste invulling, maar er leven nog veel vragen, bijvoorbeeld hoe dit zich verhoudt tot doelsturing. Indien er een brede Kamermeerderheid is, richt NAJK zich met name op een uitwerking die werkbaar is voor jonge boeren.

 ‘We zullen het voorstel inhoudelijk beoordelen waarbij oog voor regionale verschillen en ontwikkelruimte voor agrarisch ondernemerschap cruciaal is voor ons,’ aldus Amber Laan – portefeuillehouder melkveehouderij

Uitgangspunten jonge boeren

Bij het beoordelen van onze inhoudelijke reactie toetsen wij het voorstel aan drie kernvragen:

  1. Is het voorstel uitvoerbaar voor jonge boeren?
  2. Worden jonge boeren voldoende ondersteund?
  3. Draagt het voorstel bij aan langetermijnperspectief voor jonge agrarische ondernemers?

 

NAJK reageert op concept 8e Actieprogramma Nitraatrichtlijn

NAJK reageert op concept 8e Actieprogramma Nitraatrichtlijn

Het 8e APN heeft gevolgen voor jonge boeren en tuinders. Wij zijn positief over stappen richting doelsturing, waarbij vakmanschap en bedrijfsspecifieke omstandigheden meer ruimte krijgen.

Tegelijkertijd maken we ons zorgen over punten waar nog veel onduidelijkheid is, zoals de herziening van de stikstofgebruiksnormen en de invulling van de aandachtsgebieden voor oppervlaktewater. Zonder helderheid kunnen boeren geen verantwoorde keuzes maken voor het nieuwe seizoen en is de exacte impact van het 8e APN momenteel nog niet te over zien.

📄 Lees hier onze volledige reactie: Consultatie 8e ActieprogrammaNitraatrichtlijn – NAJK

Meer steun voor jonge boeren, maar Europees landbouwbeleid steeds minder gemeenschappelijk

De Europese Commissie presenteerde op 16 juli haar voorstellen voor het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) 2028–2034 en het Meerjarig Financieel Kader (MFK), de Europese meerjarenbegroting. Deze plannen zijn van grote betekenis voor jonge boeren en tuinders in heel Europa: zij bepalen in grote lijnen welke steun, ontwikkelkansen en beleidsruimte er de komende jaren vanuit Brussel beschikbaar zijn.

NAJK is gematigd positief over de richting van de voorstellen, maar ziet ook duidelijke zorgen. Het positieve nieuws is dat Eurocommissaris Hansen expliciet heeft aangekondigd dat het budget voor jonge boeren binnen het GLB verdubbeld wordt: van 3% naar 6% ten opzichte van de huidige percentages. Met deze verdubbeling komt er aanzienlijk meer ruimte om jonge boeren gericht te ondersteunen bij bedrijfsovername, investeringen en innovatie.

 Tegelijkertijd is het totale GLB-budget in deze voorstellen lager dan in de huidige periode. Dat is zorgwekkend, zeker gezien de grote maatschappelijke opgaven die op het landbouwbeleid afkomen, zoals klimaatverandering, dierenwelzijn en de waterkwaliteit. De verlaging treft met name de budgetten die nu zijn ondergebracht in pijler 2, het onderdeel dat zich juist richt op plattelandsontwikkeling — juist daar waar veel regelingen voor jonge boeren, innovatie en duurzame ontwikkeling worden ondergebracht.

 Daarnaast dreigt het gemeenschappelijke karakter van het GLB verder te verwateren. In de nieuwe voorstellen krijgen lidstaten opnieuw veel ruimte voor eigen interpretatie en nationale invulling. Daarmee wordt het risico op een ongelijk speelveld tussen boeren in verschillende EU-landen groter. Een Nederlandse boer zou hierdoor met strengere eisen kunnen worden geconfronteerd dan zijn collega over de grens. NAJK vindt dat onacceptabel: het GLB moet boeren in Europa gelijke kansen bieden.

 Inzet jonge boeren lijkt resultaat te hebben

De afgelopen maanden heeft NAJK, samen met Europese collega-organisaties zoals CEJA, intensief ingezet op een toekomstgericht landbouwbeleid waarin jonge boeren centraal staan. Er is gesproken met Europarlementariërs, Kamerleden, ministeries en maatschappelijke organisaties. Een eerste analyse van de vandaag gepresenteerde voorstellen laat zien dat deze inzet effect heeft gehad.

“Het is positief dat Europa generatievernieuwing en jonge boeren nu expliciet benoemt als prioriteit binnen het GLB,” zegt Gerben Boom, portefeuillehouder Internationaal bij NAJK. “En de verdubbeling van het budget voor jonge boeren is echt een belangrijke erkenning. Tegelijkertijd moeten we realistisch blijven: veel hangt nu af van hoe Nederland deze ruimte gaat benutten. Zonder een krachtige nationale invulling die oog heeft voor een gelijk speelveld in Europa blijven het mooie woorden.”

 Oproep aan Den Haag: benut de ruimte, voorkom ongelijkheid

NAJK roept het ministerie van LVVN, Financiën en de leden van de Tweede Kamer op om de geboden ruimte in de Europese voorstellen om te zetten in concrete, praktische maatregelen binnen het Nationaal Strategisch Plan. Daarbij is het essentieel dat jonge boeren en tuinders optimaal profiteren van de verdubbeling van het budget waardoor bedrijfsovernames weer makkelijker worden. Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat Nederland met extra nationale eisen het speelveld voor Nederlandse boeren oneerlijk zwaarder maakt dan dat van collega’s in andere lidstaten.

Alleen met een goed doordacht NSP, dat kansen biedt én het gelijke speelveld bewaakt, kunnen jonge boeren echt verder. NAJK zal de voorstellen de komende periode verder analyseren en het gesprek voortzetten met Nederlandse en Europese beleidsmakers. Het doel is helder: een landbouwbeleid dat jonge boeren en tuinders niet alleen noemt, maar ook echt verder helpt.