Deze maand startte het traject om tot convenanten gewasbescherming te komen. Begin juli moet dit proces leiden tot een convenant-op-hoofdlijnen. Na de zomer wordt gewerkt aan de concrete uitwerking en zogenoemde sectorale deelconvenanten. Via tweewekelijkse nieuwsberichten informeren we onze achterban over de voortgang van het proces, over de inzet van plantaardige sectoren en over de belangrijkste ontwikkelingen aan de kerntafel. Dit bericht is de eerste tweewekelijkse nieuws-update.

Aanleiding

De aanleiding voor convenanten op gewasbescherming ligt in de grote maatschappelijke opgaven rondom gewasbescherming. Het maatschappelijke en politieke debat wordt op het scherpst van de snede gevoerd. De druk op waterkwaliteit, biodiversiteit en leefomgeving moeten verder verlaagd worden. Maar tegelijker9jd moeten ondernemers kunnen blijven telen, investeren en ondernemen. In het regeerakkoord hee? het kabinet daarom als ambi9e opgenomen: “Met de glastuinbouw, de akkerbouw en ketenpartijen sluiten we nationale, bindende convenanten om het gebruik van schadelijke gewasbeschermingsmiddelen (op basis van milieubelastingspunten) fors te beperken. Er komt meer ruimte voor geïntegreerde gewasbescherming”.

Proces

In opdracht van LVVN-staatssecretaris Silvio Erkens en onder begeleiding van onafhankelijk voorzitter Gert-Jan Segers komt een zogenaamde ‘kerntafel’ wekelijks bijeen. Aan deze tafel zitten vertegenwoordigers van overheden (het ministerie van LVVN, het ministerie van I&W, IPO, VNG en UvW), natuurorganisaties (Natuur & Milieu en LandschappenNL), kennispartners (WUR), ketenpartijen (CBL) en vier agrarische partijen: BO Akkerbouw, Greenports, LTO Nederland en NAJK. Op woensdag 6 mei kwam de kerntafel voor het eerst bijeen. Daarnaast werken verschillende werkgroepen aan thema’s als water, natuur, leefomgeving en generieke maatregelen en instrumentarium.

Het streven is dat deze partijen uiterlijk 3 juli een bindend convenant-op-hoofdlijnen ondertekenen. Na de zomer hebben partijen de rest van het jaar de tijd voor de concrete uitwerking en zogenoemde sectorale deelconvenanten richting uitvoering. Het convenant gewasbescherming valt politiek gezien onder de ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur & Stikstof. In een Tweede Kamerbrief van 17 april 2026 schetst staatsecretaris Erkens de start van het proces.

Doel is om samen met de plantaardige sectoren te komen tot afspraken die bijdragen aan het terugdringen van emissies en milieubelasting, in lijn met onder meer de Kaderrichtlijn Water, terwijl ondernemers tegelijkertijd perspectief en rechtszekerheid houden. Het kabinet benadrukt dat gewasbescherming belangrijk blijft voor gezonde teelten en voedselproductie, maar dat verdere verduurzaming noodzakelijk is.

Naast het feitelijke onderhandelingsproces aan de kerntafel neemt onafhankelijk voorzitter Gert-Jan Segers ook het initiatief voor een zogenaamde ‘sociale dialoog’. Verschillende werkbezoeken en gesprekken tijdens het voorjaar en de zomer hebben als doel om het debat over gewasbescherming uit de polarisatie te halen. De ambitie is een gedragen middenweg te vinden die opgenomen kan worden in het convenant-op-hoofdlijnen. Onze organisaties bewaken dat Gert-Jan Segers en Silvio Erkens hierbij ook ruim aandacht hebben voor werkbezoeken aan telers en ketenpartners om te horen tegen welke dilemma’s en uitdagingen zij in praktijk aanlopen.

Samenwerking

De vier agrarische partijen aan de kerntafel (BO Akkerbouw, Greenports Nederland, LTO Nederland en NAJK) trekken gezamenlijk op en streven ernaar zoveel mogelijk dezelfde koers te varen. Zij stemmen hun inbreng met elkaar af in een eigen ‘kerngroep’. In zogenaamde ‘themagroepen’ werken specialisten van onze vier organisaties gezamenlijk aan de inhoudelijke uitwerking van vraagstukken.

Ieder van de vier agrarische partijen heeft zelf ook een eigen achterban van leden of gelieerde partnerorganisaties waarmee intensief wordt afgestemd en samengewerkt. Voor NAJK geldt dat de inbreng aan de kerntafel gedurende het hele proces wordt afgestemd met het NAJK-bestuur en de klankbordgroep akkerbouw.

De ‘interne’ (agrarische partijen) en ‘externe’ (gezamenlijke) organisatie is samengevat onderstaand dit organogram.

Inhoud

Voor de plantaardige sectoren is het belangrijk om actief deel te nemen aan dit proces. Niet alleen omdat de opgaven groot zijn, maar ook omdat echte verandering alleen werkt als beleid en praktijk met elkaar verbonden blijven. De sector wil verantwoordelijkheid nemen voor verdere verduurzaming, maar benadrukt tegelijk dat afspraken uitvoerbaar, wetenschappelijk onderbouwd en praktisch werkbaar moeten zijn. Daarbij horen ook rechtszekerheid voor telers, heldere randvoorwaarden, financiële middelen en voldoende innovatiekracht.

In de gesprekken aan de kerntafel staan momenteel verschillende onderwerpen centraal. Denk aan emissiereductie, geïntegreerde gewasbescherming, innovatie, monitoring en doelsturing. Maar bijvoorbeeld ook de vraag hoe ondernemers voldoende handelingsperspectief houden in een periode waarin middelen verdwijnen en nieuwe ziekten en plagen toenemen. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een gezamenlijke aanpak die moet voorkomen dat ondernemers te maken krijgen met uiteenlopende regels per gemeente of provincie. Juist landelijke en uniforme kaders zijn cruciaal voor een werkbare praktijk.

De nationaal bindende convenanten Gewasbescherming bieden plantaardige sectoren kansen om tot robuuste en weerbare teelten te komen die voor langjarig perspectief voor telers en ketenpartners kunnen zorgen en kunnen bijdragen aan maatschappelijke doelen. De plantaardige sectoren starten dan ook positief met de besprekingen. Dat brachten BO Akkerbouw, Greenports Nederland, LTO Nederland en NAJK, mede namens Biohuis, Glastuinbouw Nederland, KAVB en NFO, in bij de start van het traject. Tegelijkertijd benoemden ze ook de uitgangspunten en randvoorwaarden voor de sector.

Rechtszekerheid

Het voornaamste uitgangspunt is wat de sector betreft dat deze convenanten aan telers rechtszekerheid moeten geven. Regelgeving en maatregelen op het gebied van gewasbescherming moeten gebaseerd zijn op wetenschappelijke onderbouwing en ook werkbaar in de praktijk. En het beleid moet zo uitgewerkt worden dat telers echt weten waar ze op korte én lange termijn aan toe zijn. Bovendien is het cruciaal dat daarbij sprake is van landelijke en uniforme kaders. Een situatie waarin de beleidsvoorschriften per provincie of per gemeente verschillen, is niet uit te leggen en onwerkbaar voor telers.

Toekomstbestendig

De convenanten kunnen zorgen voor toekomstbestendige plantaardige sectoren die bijdragen aan brede maatschappelijke doelen op het gebied van gezondheid, natuur en waterkwaliteit. Dit vereist ondersteuning van telers die extra stappen zetten om hun teelten te verduurzamen. Er moet daarom in het convenant invulling gegeven worden aan het vullen van de ‘gereedschapskist’ van de teler met maatregelen en middelen, goede monitoring, advisering en kennisdeling, financiële ondersteuning en het ondervangen van toekomstige teeltrisico’s voor de teler.

Maatregelen en afspraken moeten zeker ook toetsbaar zijn aan het praktische uitgangspunt dat bij elke teelt aan het eind van het seizoen voldoende opbrengst van kwalitatief goed product te oogsten is. Zo behouden ondernemers verdienvermogen om te kunnen investeren in verdere verduurzaming. Bij afspraken met de overheid en ketenpartijen moet dit nadrukkelijk in ogenschouw worden genomen, bijvoorbeeld via ketenafspraken, ondersteunend beleid en beloning voor ecosysteemdiensten.

Forse opgave

De convenanten zullen ‘zoet en zuur’ kennen en een forse opgave voor realisatie van doelen. Die opgave kan niet uitsluitend bij telers liggen. Doelbereik vraagt ook inzet van ketenpartijen, overheid, kennisinstellingen, toelatingsbeleid en advisering.

Convenanten

De drie regeringspartijen gaven in hun Coalitieakkoord aan convenanten te willen afsluiten over gewasbescherming. In een Kamerbrief maakte staatssecretaris Erkens op 17 april bekend hoe het ministerie het proces en de inhoud wil vormgeven. Vandaag vond in Geldermalsen de startbijeenkomst plaats, onder leiding van de onafhankelijke procesvoorzitter Gert-Jan Segers. Het doel is om vóór de zomer convenanten op hoofdlijnen af te sluiten. Na de zomer volgt de nadere uitwerking.

 

Op 12 mei debatteert de Tweede Kamer over het Food & Feed Omnibuspakket van de Europese Commissie. De voorstellen in dit pakket op het gebied van gewasbescherming zijn met name gericht op het versnellen van de verduurzaming in de land- en tuinbouw. In aanloop naar het debat hebben NAJK, LTO Nederland, Glastuinbouw Nederland, NFO, KAVB, BO Akkerbouw en NAV een brief gestuurd aan de Tweede Kamer. Daarin pleiten zij voor steun voor het pakket, gecombineerd met een gerichte inzet op verbetering van onderdelen van het voorstel.

Volgens de organisaties is een snellere beschikbaarheid van nieuwe gewasbeschermingsmiddelen noodzakelijk om de sector verder te verduurzamen. De voorstellen van de Europese Commissie zorgen ervoor dat met name groene, vaak minder belastende middelen sneller beschikbaar kunnen komen voor telers. Tegelijkertijd verwijzen de organisaties naar het advies van het Ctgb, dat aanvullende voorstellen doet voor hoe een risicogestuurde beoordeling kan bijdragen aan zowel versnelling van toelatingen als behoud van het beschermingsniveau. De Kamerleden worden opgeroepen om de voortgang van het omnibuspakket te steunen en het kabinet de ruimte te geven om zich in Brussel constructief in te zetten voor verdere verbetering van het voorstel.

Daarnaast benadrukken de organisaties dat bredere toegang tot groene middelen alleen niet voldoende is. Voor specifieke teelten en plagen blijven gerichte investeringen in onderzoek en ontwikkeling van alternatieven noodzakelijk. Er wordt onderstreept dat het Omnibuspakket juist cruciaal is voor het slagen van het aankomende convenant gewasbescherming: zonder snellere beschikbaarheid van effectieve en duurzame alternatieven ontbreekt het telers aan handelingsperspectief en zijn verdere verduurzamingsafspraken in de praktijk moeilijk uitvoerbaar.

Lees hier de volledige brief aan de Tweede Kamer