Afgelopen vrijdag, 25 november, zijn er vier brieven naar de Tweede Kamer gestuurd die samen een grote impact zullen hebben op de Nederlandse landbouw. Deze brieven hebben betrekking op de rol van water en bodem bij ruimtelijke ordening, de voortgang Nationaal Programma Landelijk Gebied, de integrale aanpak daarvan en de Porthos-uitspraak en het landbouwakkoord. De uitwerking van deze Kamerbrieven gaan bepalend worden voor de toekomst van jonge boeren en tuinders.
“Wat de verschillende doelen en invullingen betekenen voor de jonge boeren en tuinders wordt pas echt zichtbaar na de uitwerking van de inhoud van deze brieven”, zegt NAJK-voorzitter Roy Meijer. In het nieuws kwam vorige week al verschillende berichtgeving naar buiten over de brieven. NAJK heeft eerst een aantal dagen de tijd genomen om iedere Kamerbrief aandachtig te bestuderen en geeft op iedere brief haar reactie.
Bodem en water sturend
Minister Harbers van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) stuurde een brief met 33 structurerende keuzes om water en bodem leidend te maken in de ruimtelijke ordening van Nederland. Harbers’ brief is gericht op de omgang met water en bodem. Het weer wordt steeds extremer en het is belangrijk om voldoende en schoon (zoet)water te houden. Naast de keuzes voor water en bodem in het algemeen en de invloed op de gebouwde omgeving, gaat de Kamerbrief ook in op laagveengebieden, verziltende kustgebieden en hoge zandgronden. “Als landbouw merken we als eerste de invloed van de klimaatverandering. Daarom is het goed dat er gekeken wordt naar goed waterbeheer”, begint dagelijks bestuurder Ruben Klein Teeselink, “Echter staan er in deze brief een aantal ingrijpende keuzes voor de landbouw. De verhoging van het waterpeil in de laagveengebieden, zal de mogelijkheden voor landbouw in die gebieden sterk beperken. Ook het herstel van beekdalen op zandgronden en de beperking van grondwateronttrekkingen rond Natura 2000-gebieden zullen sterk beperkend uitpakken. NAJK vindt het belangrijk dat in die gebieden voldoende ruimte is om te bepalen wat realistisch is. Het kabinet lijkt hier ook ruimte voor te bieden.”
Voortgang Nationaal Programma Landelijk Gebied
Het Nationaal Programma Landelijk gebied (NPLG) is de invulling van de combinatie van de opgaves, zoals stikstof, die op de landbouw afkomen. Minister van der Wal stuurde afgelopen vrijdag een brief over de voortgang hiervan. Ze geeft hierin aan de lijn van Remkes over te nemen. Het stikstofdoel voor 2030 blijft staan, maar er komt in 2025 en 2028 een ijkmoment. Ook wordt in de brief aangegeven dat in december gestart wordt met een traject om de kritische depositiewaarde (KDW) te vervangen door de staat van instandhouding. Hiervoor moet een juridisch houdbaar systeem ontwikkeld worden. “NAJK hamert er al heel lang op dat de KDW uit de wet moet en vervangen moet worden door de staat van instandhouding. De overheid zet nu een eerste stap om hier echt werk van te maken. Als NAJK zullen we dit traject nauwlettend in de gaten houden, zodat er concrete vooruitgang wordt geboekt”, zegt Harold Overmars, portefeuillehouder leefomgeving.
Porthos
Minister van der Wal stuurde ook een Kamerbrief over de ‘voortgang integrale aanpak landelijk gebied en opvolging Porthos-uitspraak van de Raad van State’. Deze brief bevat veel verschillende onderwerpen. Er wordt onder andere in deze brief aangegeven dat de overheid zich maximaal wil inzetten om de schade te vergoeden die PAS-melders ondervinden door handhavingsverzoeken. De overheid richt hier een schadeloket voor in. “Dit is het minste wat de overheid voor de PAS-melders moet doen. Daarnaast moet de overheid zorgen dat PAS-melders net als interimmers zo snel mogelijk gelegaliseerd worden. Zonder een vergunning kan geen enkel bedrijf een financiering aanvragen, dat is voor jonge boeren en tuinders funest voor het doorontwikkelen van hun bedrijf”, aldus Roy Meijer.
Ook spreekt het kabinet zich uit over het inperken van de latente ruimte. “We hebben hard gelobbyd om geen generieke korting of intrekking van de latente ruimte te laten plaatsvinden. Ondernemers krijgen nu tenminste nog de kans om hun latente ruimte voor 1 januari 2024 nog in te vullen middels intern salderen.” Tegelijkertijd wordt dit bemoeilijkt door het nieuwe beleid omtrent de emissiearme stalsystemen. Daarvan zegt het kabinet dat er een extra passende beoordeling nodig is bij intern salderen, wanneer je dieraantallen toenemen. Dit baart NAJK grote zorgen. Wat betreft de 2000-3000 piekbelasters moeten alle wegen, naast vrijwillig stoppen, volgens NAJK zo snel mogelijk en heel goed worden uitgewerkt mét een bovenmatig goede vrijwillige stoppersregeling. NAJK is van mening dat verplichtend instrumentarium niet nodig en overbodig is. Roy Meijer: “Boeren moeten kunnen kiezen. Die keuzes moeten aantrekkelijk zijn, alleen dan komt er ook beweging.”
Kamerbrief Toekomst Landbouw
De laatste Kamerbrief is de Kamerbrief Toekomst Landbouw, welke werd verstuurd door LNV-minister Adema. Hierin is een verdere toelichting gegeven op de inhoud en het proces van het landbouwakkoord en de toekomst van de landbouw in het algemeen. Minister Adema heeft aangegeven dat hij samen met relevante partijen het toekomstperspectief, de keuzes die hiervoor nodig zijn en de benodigde ondersteuning wil vormgeven om te komen tot een toekomstbestendige Nederlandse landbouw in 2040. Een landbouw die volgens hem van strategisch belang blijft voor Nederland, toonaangevend moet blijven en waarbij de boer aan het roer blijft staan. Adema vindt het verdienvermogen van de boer een cruciale voorwaarde voor het laten slagen van het akkoord. Er komt een hoofdtafel met een aantal vertegenwoordigers van de agrarische sector, een vertegenwoordiger van de natuurorganisaties, de Rijksoverheid, een vertegenwoordiger van de medeoverheden en een vertegenwoordiger van bij de transitie betrokken ketenpartijen. Daarnaast komen er deeltafels waarin onderwerpen concreet worden uitgewerkt. Ook komt er een reflectietafel waarin wetenschappers reflecties geven op de inhoud van het akkoord. Het hele proces wordt begeleid door procesbegeleider Wouter de Jong.
De planning is dat in het eerste kwartaal van 2023 het landbouwakkoord gesloten moet zijn, zodat het ook invloed kan hebben op de uitwerking van het NPLG. Meijer: “Voor NAJK is het van groot belang dat het landbouwakkoord input gaat geven aan het NPLG. Dat zorgt dat de landbouw weer een plek en positie krijgt in plaats van het overgebleven plekje.” Zoals al eerder gemeld, zal NAJK, op uitnodiging, aan de hoofdtafel plaatsnemen. “Gezien alle opgaves, die ook nu weer op ons af komen, lijkt perspectief soms ver weg. Het landbouwakkoord gaat over de toekomst van de land- en tuinbouw en dus over ons: jonge boeren en tuinders. Wij zien ruimte om onze belangrijkste vijf punten: verdienvermogen, grond, juridische zekerheid, ruimte voor verduurzaming en bedrijfsovername, daar in te brengen”, aldus de NAJK-voorzitter.
Al met al komen er weer veel opgaves op de sector af. NAJK gelooft in het bestaansrecht van de land- en tuinbouw in Nederland. De contouren van de toekomst moeten in het landbouwakkoord concreet en duidelijk bekrachtigd worden door het kabinet. “Aan zweverige luchtballonnen hebben we niets. Die zullen leiden tot leegloop van de sector”, zegt Roy Meijer. NAJK wil ruimte voor jonge boeren en tuinders om in Nederland hun passie uit te blijven voeren. De overheid moet dit op alle mogelijke manieren ondersteunen.
Zoals op veel gebieden was 2022 ook binnen de landbouwsector een jaar van uitersten: denk onder andere aan het veelbesproken stikstofkaartje, de boerenprotesten en het Rapport van Remkes. Het was op vele fronten een bewogen jaar en NAJK heeft dan ook zeker niet stil gezeten.
Op vrijdag 25 november kwam minister Piet Adema met zijn landbouwbrief, waarin hij aankondigde te willen werken aan een landbouwakkoord. Namens de jonge boeren en tuinders is NAJK gevraagd om ook plaats te nemen aan de hoofdtafel. “Dat gaan we doen, maar we gaan niet muggenziften.”, aldus NAJK-voorzitter Roy Meijer.
